طراحی برنامه مداخله‌ای حسی، حرکتی و شناختی و اثربخشی آن بر نیمرخ عصب روانشناختی کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا

زمینه: کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالادر نیمرخ عصب روانشناختی دچار نارسایی هستند. در این میان برنامه جامعی که جنبه های حسی، حرکتی و شناختی را پوشش داده باشد، می تواند نیمرخ عصب روانشناختی آن‌ها را بهبود بخشد که تاکنون چنین برنامه ای طراحی نشده است.هدف: هدف از پژوهش حاضر طراحی برنامه مداخله ‌ای حسی، حرکتی و شناختی و اثربخشی آن بر نیمرخ عصب روانشناختی کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا بود.روش: این پژوهش به صورت آمیخته در دو بخش کیفی و کمی انجام شد. بخش کیفی از نوع طراحی و اعتباریابی برنامه و بخش کمی شامل طرح نیمه آزمایشی از نوع گروه گواه نامعادل بود. جامعه بخش کیفی شامل مجموعه آثار منتشر شده و تمامی متخصصان بوده که براساس کلیدوازه ها محتوا انتخاب و تحلیل محتوا انجام شد و برای اعتباریابی برنامه 10 متخصص به صورت هدفمند انتخاب شد. جامعه آماری بخش کمی شامل تمامی کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا مراکز توانبخشی شهر تهران در سال تحصیلی 1402-1401 بود. 20 آزمودنی، به صورت نمونه گیری در دسترس انتخاب و به شیوه تصادفی در دو گروه گواه و آزمایش (هرگروه 10 نفر) جای دهی شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه عصب  روانشناختی کانرز، 2004 ) بود. گروه آزمایش در 12 جلسه 40 دقیقه ای برنامه مداخله ای را دریافت کرد. داده ها با روش تحلیل کوواریانس چندمتغیری و تک متغیری با استفاده از نسخه 26 نرم افزار spss تحلیل شد.یافته ها: برنامه مداخله‌ای حسی، حرکتی و شناختی موجب بهبود نیمرخ عصب روانشناختی کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا در مولفه سرعت پردازش (01/0 >p)، کارکردهای اجرایی (05/0 >p) و حافظه (05/0 >p) شده است.نتیجه‌گیری: مداخله طراحی شده در این پژوهش به عنوان یک مداخله چند بعدی که همزمان جنبه های حسی، حرکتی و شناختی را در برمی گیرد، می تواند نیمرخ عصب روانشناختی کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا را بهبود بخشد.

designing a sensory, motor, and cognitive intervention program and assessing its effectiveness on the neuropsychological profile of children with high-functioning autism

background: children with autism disorder with high performance in the neuropsychological profile have deficits. meanwhile, a comprehensive program that covers sensory, motor, and cognitive aspects can improve their neuropsychological profile, which has not been designed so far.aims: the present study aimed to design a sensory, motor, and cognitive intervention program and its effectiveness on the neuropsychological profile of children with high-functioning autism.methods: this research employed a mixed-methods approach, encompassing both qualitative and quantitative components. the qualitative phase involved the design and validation of the intervention program, incorporating a content analysis of published works and the involvement of 10 experts who were purposefully selected to validate the program. for the quantitative segment, a semi-experimental design of the non-equivalent control group type was employed. the statistical population comprised all children diagnosed with autism, particularly those with high-functioning autism, attending rehabilitation centers in tehran during the academic year 2022-2023.in the qualitative phase, data were collected from published works, and content analysis was conducted based on relevant keywords. the quantitative phase involved the random selection of 20 subjects through available sampling, with participants allocated equally to control and experimental groups. the research utilized the neuropsychological questionnaire developed by connors (2004) as the primary instrument for data collection. the experimental group underwent a 12-session, 40-minute intervention program.results: sensory, motor, and cognitive intervention programs have demonstrated efficacy in enhancing the neuropsychological profile of children diagnosed with high-functioning autism spectrum disorder. specifically, improvements have been observed in the processing speed component (p< 0.01), executive functions (p< 0.05), and memory (p< 0.05). these findings underscore the positive impact of the intervention, suggesting significant enhancements in crucial cognitive domains among children exhibiting high-functioning autism.conclusion: the intervention designed in this research as a multidimensional intervention that simultaneously includes sensory, motor, and cognitive aspects can improve the neuropsychological profile of children with high-functioning autism disorder.