تجارب زیستۀ درمان‌جویان از رابطۀ درمانی: یک مطالعۀ پدیدارشناسانه

زمینه: رابطۀ درمانی یکی از مهم‌ترین جنبه‌های روان‌درمانی است که روش‌های کمی رایج‌ترین شیوۀ پژوهش در بارۀ آن بوده است. با این حال در دهۀ اخیر، پژوهش‌های کیفی در این حوزه ادراکات نوینی را برای بالینگران فراهم کرده است. در این میان، دیدگاه پدیدارشناختی، تجربۀ درمان‌جویان از رابطۀ درمانی را به فرصتی برای غنای فهم پژوهشگران از فرآیند روان‌درمانی بدل کرده است که در ادبیات پژوهشی فارسی زبان خلاء آن مشهود است.هدف: هدف پژوهش حاضر یافتن پاسخ این پرسش است که درمان‌جویان رابطۀ درمانی را چگونه تجربه می‌کنند. این پژوهش، به دنبال فهمی بی‌واسطه و پدیدارشناسانه از عناصر رابطۀ درمانی بر اساس تجارب زیستۀ درمان‌جویان است.روش: رویکرد این پژوهش کیفی و روش آن پدیدارشناسانی توصیفی است. جامعۀ هدف پژوهش، درمان‌جویان سابق روان‌درمانی بوده که نمونه‌ای 6 نفره از دواطلبان به صورت هدفمند و مطابق با ملاک‌های ورود مطالعه از اعضای این جامعه گزینش شدند. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته فراهم شده و از طریق راهبرد چهار مرحله‌ای جیورجی (2003) مورد تحلیل قرار گرفت.یافته ها: عناصر معنایی در قالب 5 حیطۀ محوریت رابطه و اتحاد درمانی در برابر مداخله، فهم استعاری از درمان به مثابۀ تسهیل درمان، کنش‌گری درمان‌جو در دیالوگ تجربه-روایت، اصالت، همدلی، توجه مثبت نامشروط؛ شاکله‌بخش اصلی رابطۀ درمانی، اهمیت شخص درمانگر و سهم تاثیرات ارتباطی و بین‌شخصی در میدان تعاملی روان‌درمانی ترسیم شد.نتیجه‌گیری: مبنی بر یافته‌های این پژوهش، تجربۀ درمانبخشی را می‌توان در بافت رابطۀ دوسویه و کنش‌گرانۀ درمان‌جو - درمانگر توصیف کرد. کوشش‌های شخصی درمان‌جویان در کنار همکاری، همدلی و نگاه خالی از قضاوت درمانگر که حائز ظرفیت‌های عاطفی و ارتباطی است معنا پیدا می‌کند. یافته‌های این پژوهش به عنوان راهنمای ناظران و کارآموزان بالینی در جهت توسعۀ کیفیت اتحاد و رابطۀ درمانی قابل استفاده خواهد بود.

clients’ lived experiences of therapeutic relationship: a phenomenological study

 background: therapeutic relationship is one of the most important aspects of psychotherapy, and quantitative methods have been the most popular approach for conducting research in this field. however, during the recent decade, qualitative research has opened new ways of understanding client-therapist relationships. among the qualitative methods, the phenomenological perspective has turned the clients’ experience of the therapeutic relationship into an opportunity to enrich researchers’ views on the therapeutic process where literature on iranian samples suffers a noticeable gap.aims: this study seeks the answer to the question of how the therapeutic relationship is experienced by clients. the current study aims at an immediate and phenomenological account of the therapeutic relationship essence from the client’s point of view.methods: this study is carried out with the qualitative approach and uses descriptive phenomenology as its method. the participants were 6 former psychotherapy clients, selected purposefully from volunteers based on the predetermined inclusion criteria as representatives of the former psychotherapy clients population. the data was provided by in-depth semi-structured interviews and was analyzed using giorgi’s four-phased procedure (2003).results: the meaning constituents are illustrated in main 5 domains: centrality of relationship and alliance vs intervention, metaphorical understanding of therapy as a facilitator of the experience, active participation of the client in narration-experience dialogue, genuineness, empathy, and positive unconditional regard: the essence of the therapeutic relationship, importance of the person of therapist and contribution of her relational-interpersonal effects to the interactional field of therapy.conclusion: according to the findings, the therapeutic experience can be contextualized in the mutual and responsive relationship between the client and therapist. the findings may be useful for psychotherapy supervisors and trainees as a guide in enhancing the therapeutic relationship and alliance.