روایات تبدیل زمین به نان در قیامت؛ اعتبارسنجی و گره‌گشایی مضمونی

آیه 48 سوره ابراهیم از روزی (قیامت) سخن می‌گوید که در آن، زمین به چیزی غیر از زمین تبدیل می‌شود! معصومان (ع) در روایات متعددی ذیل این آیه فرموده‌اند: زمین در قیامت به نانی پاکیزه تبدیل می‌گردد که مردم تا فراغت از محاسبۀ اعمال از آن می‌خورند! اما این مضمون عجیب به‌نظرمی‌رسد؛ لذا سوالاتی دربارۀ میزان اعتبار صدوری چنین مضمونی و چگونگی فهم آن ایجاد می‌شود. حدیث‌پژوهیِ سندی‌‌متنی، اطمینان به صدور چنین روایاتی را موجه می‌یابد در حالی که هیچ‌یک از احتمالاتی نظیر: گزارش واقعیت، استعاره‌گویی و بیان کنایی، تبیین بی‌اشکالی به‌دست‌‌نمی‌دهد. اما راه‌کار «بیان تمثیلی» می‌تواند دربارۀ آن‌ها و برخی از روایات تفسیری مشکل پیرامون مباحث معاد یا مفاهیم خارج از حس و تجربه زیستۀ بشری هستند، گره‌گشا باشد. بر این اساس چالش تغذیه اهل محشر و تهدید حیات آن‌ها توسط گرسنگی در صف طولانی محاسبۀ اعمال، ذهن مخاطبان معصوم را مشغول ساخته است؛ لذا امام ترجیح داده با حمل آیۀ بالا بر تبدیل زمین به نان، در قالب یک بیان تمثیلیِ نامحسوس، مخاطب را متقاعد کند این چالش، شکافی در نظم عالم قیامت ایجاد نخواهد کرد. بنابر این تحلیل، نباید برای مضمون و لوازم این روایات واقعیت مستقیم درنظرگرفت چرا که پرتگاه تمثیل، اصالت بخشیدن به آن است.

traditions of turning the earth into bread in the day of judgment; thematic validation and unraveling

surah ibrahim’s verse 48 describes a day where the earth will transform into something other than itself. according to several narrations, the earth will become pure bread on the day of judgment, which people will eat until they are free from calculating their actions. this concept may seem unusual, and there are questions about its validity and interpretation. the study justifies the assurance of issuing such narrations. none of the possibilities, such as reporting the reality, metaphor, and ironic expression, give a clear explanation. however, the solution of ’allegorical expression’ can solve the problem about them and some interpretive narratives surrounding the topics of resurrection or concepts that are outside of human sense. the challenge of feeding the people of mahshar and the threat of hunger have occupied the minds of the audience. the imam used an allegorical expression, based on the verse about turning the earth into bread, to convince the audience that this challenge will not disrupt the world order on the day of resurrection. the analysis suggests that the content and accessories of these narrations should not be based on direct reality. instead, the focus should be on the authenticity that the abyss of allegory provides.