تحلیل روایات کمال عقل: معنا و ماهیت کمال عقل؛ مصداق کاملان در عقل؛ عوامل و زمینه‌های کمال عقل

کمال عقل امری مسلم در روایات است. این پژوش با تحلیل نصگرایانه روایات عقل، کمال عقل را در«معنا، مصداق، عوامل» بررسی می‌کند و به این نتایج می‌رسد:1)کمالِ عقل شامل هر تطور ازدیادی نیست بلکه ازدیادی تدریجی در «ذات» و یا «جنود» عقل است به طوری که تمام اجزاء عقل یا جنود آن یکجا جمع گردد و حالت منتظره‌ای در این جهت باقی نماند. قدر متیقن در کمالِ ذاتِ عقل، جمع شدن اجزاء آن است ولی معلوم نیست تحقق این مقدار برای تحقق کمال نهایی کافی باشد بلکه احتمال دارد کمال در ذات عقل به یکی از اجزاء اصلی عقل یعنی «علم و فهم» برگردد. کمالِ عقل در جنود، با جمع شدن جنود تحقق می‌یابد و بهتر شدن کیفیت هر یک از جنود خارج از فرایند کمال عقل است2)کمال عقل مقوله‌ای ممکن در همه انسان هاست ولی در مقام وقوع، تنها در انبیاء، اولیا و مومنان به اهل بیت علیهم السلام تحقق دارد.3) عامل کمال خداست و دخالت انسان در کسب کمال تنها در حد زمینه‌سازی از طریق «تضرع، تواضع ، یقین، سکوت؛ خوبی‌های خود را کم و خوبی‌های دیگران را زیاد شمردن، نرنجیدن از درخواست مردم،علم آموزی، خواری را بهتر از عزت و فقر را بهتر از غنا دانستن» است.

analysis of the narratives of perfection of intellect: the meaning and nature of perfection of intellect; a perfect example in reason; factors and grounds of perfect intellect

by analyzing traditions, the aspects of the perfection of intellect can be examined in the axes of meaning, examples, factors. 1) the perfection of intellect includes a gradual increase in the essence or genuineness of the intellect so that all components are gathered together. the certainty of the perfection of the essence of reason is the collection of its parts. it is possible that the perfection of the essence of reason will return to one of the main components of reason, science and understanding. the perfection of reason in the army, with the gathering of the army. 2) perfection of intellect is a possible category in all human beings, but in the position of occurrence, it is realized only in the prophets, saints and believers in the ahl al-bayt, peace be upon them. 3) god is the cause of perfection and human involvement in achieving perfection is only to the extent of laying the groundwork through supplication, humility, certainty, silence; to underestimate one’s own merits and to overestimate the virtues of others, not to be offended by people’s requests, to learn knowledge, to regard humiliation as better than honor and poverty as better than wealth.