نقش شیعه در پیدایش و گسترش مدرسه حدیثی قم

همزمان با آغاز سده سوم هجری، جمعیت یکدست شیعى قم، تعداد نسبتا زیاد عالمان و محدّثان، دور بودن از ستمگرى‏های حاکمان عبّاسى وپدیدارى روحیه دانش‏گسترى، باعث شد که فعالیت حدیثی عالمان این شهر روزبه‌روز پر‌فایده‏تر شود به طورى که حرکت رو به کمال خود را تا پایان سده چهارم، در حدود 200 سال، ادامه دهد و در این بازه زمانى به یکى از اصلى‏ترین حوزه‏هاى حدیثى مکتب تشیّع تبدیل شود. تعداد راویان و محدثان قمى تا زمان شیخ طوسی و نجاشی نزدیک به 400 نفر است که 36 تن از آنها از مشاهیر و شخصیت‏هاى بزرگ هستند. این راویان و عالمان پرشمار امّا تالیفات و نگاشته‏هاى حدیثى بسى فراوان‏تر داشته اند چرا که گاهى یکى از آنها ده‏ها کتاب تالیف کرده است. در کتاب رجال نجاشى 67 عالم و محدّث قمى معرفى شده‏اندکه 537 کتاب را تالیف کرده‏اند. البته تعداد واقعى نگاشته‏هاى آنها بیش از این مقدار است. برخى از آن آثار تا زمان ما باقى مانده است و در جهت نشر معارف اهل بیت(ع) نور افشانى مى‏کند. همچنین تشکیل بیوتات و خاندان های علمی نشانه دیگری بر رونق علم و حدیث در این شهر در آن دوران است. انحصار فعالیتای علمی به شیعیان در این شهر، سختکوشی و پرکاری، تالی منابعحدثی نو (میراث داری)، نصگرایى و پرهیز از دخالت عقل در فهم متون از اصلیترینویگیهای حوزه حدیثی قم به شمار می آید.