گونه‌شناسی و تحلیل انگاره‌های مثبت و منفی از تشبیه انسان به شتردر نهج‌البلاغه با تکیه بر شاخصه‌های گفتاری کهن عرب

وجود تشبیه در متون، هر چند لازمۀ زیبایی سخن در هر زبانی است، اما گاه منجر به ایجاد شبهه و کژتابی در خوانش از متن صامت می‌شود. نهج البلاغه به عنوان متنی کهن، آمیخته از تشبیهاتی است که گاه فهم آنها مبهم می‌نماید. تشبیه انسان به حیوان از این سنخ است چرا که در فرهنگ معاصر، نامانوس جلوه می‌کند. برای دستیابی به مقصود حقیقی متکلم و مفهوم‌شناسی صحیح آن، در نظر گرفتن فرهنگ رایج گفتاری عرب سده‌های نخستین، امری لازم و ضروری است. این پژوهش سعی دارد تا با روش توصیفی تحلیلی و توجه به فضا و سبب صدور متن و سیاق کلام، چرایی به‌کارگیری این نوع تشبیهات را به بحث گذارد و در ضمن زدودن شبهه توهین‌تابی کلام، معنای صحیحِ امروزیِ آن را ارائه دهد. ثمرۀ این واکاوی، کشف چندکاربردی بودن «تشبیه انسان به شتر» در فرهنگ کلامی رایج در سده‌های نخستین است که فراتر از مفهوم ذم و مدح مخاطب، اغراض عقلایی دیگری همچون: تبیین و روشنگری، هشدار و غفلت‌زدایی به منظور اصلاح عمل و جلوگیری از وقوع خطا، ترغیب و تحضیض به جهت عزم در امور، توبیخ و سرزنش به همراه خیرخواهی و ... را در خود نهفته دارد.

typology and analysis of positive and negative ideas from the simile of man to camel in nahj al-balagheh based on ancient arab speech characteristics.

the existence of similes in texts, although it is necessary for the beauty of speech in any language, but sometimes it leads to doubt and misrepresentation in the reading of silent text. as an old text, nahj al-balagheh is mixed with similes that are sometimes difficult to understand. the simile of a human being to an animal is of this type because it appears unfamiliar in contemporary culture. in order to achieve the true meaning of the theologian and its correct conceptualization, it is necessary to consider the common arab speech culture of the first centuries. this research tries to discuss the reason for the use of this kind of similes with the analytical descriptive method and pay attention to the space and the reason for issuing the text and the context of the word, and while removing the doubt of insulting the word, present its correct meaning today. the result of this analysis is the discovery of the multi-purpose nature of comparing a man to a camel in the popular verbal culture in the first centuries, which goes beyond the concept of blaming and praising the audience, other rational purposes such as: explanation