تحلیل استنادی پایان نامه های دانشجویان دوره دکتری عمومی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان طی سال های 1387- 1380

یکی از متون تحقیقاتی که به منظور ارتقای دانش و پیشبرد علوم تدوین می شود پایان نامه ها هستند که اکثراً به خاطر موضوع های نو و بدیعی که دارند مورد توجه هستند و چنان چه در تدوین آن ها اصول تحقیق رعایت شود بی شک از منابع باارزش کتابخانه به شمار می روند.1لذا لازم است که پایان نامه ها را از دو دید مورد بررسی و توجه قرار دهیم. نخست به عنوان مدرکی مفید برای پژوهش به اعتبار متن تحقیق و دوم به عنوان نوعی کتاب شناسی تخصصی به اعتبار فهرست مآخذ پایانی.2 لذا در این پژوهش سعی بر آن شده است تا از طریق به کارگیری روش تحلیل استنادی به بررسی پایان نامه های دانشجویان دوره دکتری عمومی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان طی سال های 1387-1380 پرداخته شود. نتایج تحقیق نشان می دهد 7 عنوان مجله به عنوان مجلات هسته مشخص شدند که شامل مجلات new england journal of medicine با 89 استناد، anesthesia and analgesia با 81 استناد، lancet با 68 استناد، american journal of obstetrics and gynecology با 67 استناد، american journal of psychiatry با 58 استناد، anesthesiology با 55 استناد و circulation با 51 استناد می باشند. بیشترین تحقیقات در حوزه موضوعی شامل: روانپزشکی، زنان، کودکان، بیهوشی و عفونی انجام شده بود. در گرایش های موضوعی در حیطه ی ارتوپدی، رادیولوژی، پوست و اعصاب تحقیقات بسیار کمی صورت گرفته بود که ضروری است برای رفع این مشکل به هر گروه آموزشی ظرفیت مشخصی برای هدایت پایان نامه های دانشجویان داده شود. لازم به ذکر است در گرایش های موضوعی علوم پایه بیشترین تحقیقات در حوزه موضوعی آناتومی و بافت شناسی انجام شده بود. حدود 97 درصد استنادها به مجلات، کتاب ها، پایان نامه ها و مجموعه مقالات تعلق گرفته و سایر منابع و مدارک جمعا 3 درصد مابقی استنادها را شامل می شدند، در حالی که روزآمدترین اطلاعات را می توان در جزوه ها، بولتن ها، طرح های تحقیقاتی، آمارنامه ها جستجو کرد، لذا لزوم توجه به این منابع در تحقیقات آینده مشاهده می شود. از نظر نوع مواد مورد استناد در پایان نامه های مورد بررسی در منابع فارسی بیشترین استنادها به کتاب ها با 8/46 درصد و در منابع خارجی بیشترین استنادها به مجلات با 1/73 درصد تعلق داشت. حدود سه چهارم استنادها به زبان خارجی و تقریبا یک چهارم منابع مورد استناد به زبان فارسی بوده است، شاید دلیل استفاده بیشتر از منابع خارجی پایین بودن میزان تحقیقات انجام شده به زبان فارسی در حوزه پزشکی نسبت به منابع خارجی باشد. نیمه عمر منابع مورد استناد 11 سال محاسبه شده است که به طور کلی این نیمه عمر برای رشته پزشکی که در زمره علوم طبیعی به حساب می آید و روزآمد بودن و نو بودن اطلاعات در انجام پژوهش بسیار اهمیت دارد، زیاد است و می توان گفت منابع مورد استناد در این پایان نامه ها کهنه محسوب می شوند. با توجه به این که هزینه کارآیی هر مجله هر چه کمتر باشد ارزش مورد استفاده واقع شدن آن مجله بیشتر می باشد، مناسب ترین هزینه کارآیی برای هر بار استفاده مجله nejm با 37/3 یورو و بالاترین هزینه کارآیی برای هر بار استفاده را مجله anesthesiology با 98/9 یورو دارد. تمامی مجلات هسته پژوهش حاضر دارای عامل تاثیر (impact factor)3 بوده اند به طوری که مجله nejm و مجله lancet به ترتیب 289/52، 638/28 بالاترین عامل تاثیر را دربین مجلات هسته این پژوهش داشته اند. در واقع دانشجویان برای نگارش پایان-نامه های خود از مجلات خارجی معتبر و دارای عامل تاثیر استفاده کرده اند. در پایان لازم است که معاونت تحقیقات و فناوری فرمت یکسانی برای نگارش متن، منابع و مآخذ پایان نامه ها در نظر گیرد تا یک دستی درنگارش پایان نامه ها رعایت شود و استفاده از منابع و مآخذ پایان نامه ها برای استفاده-کنندگان به راحتی و درستی امکان پذیر باشد.]م ت ع پ ز، 1390; 13(7): 44