تحلیل شاخص‌های اقتصادی مزارع پرورش ماهی قزل‌آلا (مورد مطالعه: استان همدان)

با توجه به شرایط اقلیمی و بسترهای مناسب همچون وجود رودخانه‌ها و چشمه‌سارهای فراوان در استان همدان، پرورش ماهی می‌تواند جایگاه مهمی در تامین نیازهای منطقه داشته باشد. ماهی نقش به‌سزایی در تغذیه و سلامت انسان دارد و بخش عمده‌ای از پروتئین حیوانی را تامین می‌سازد. تحقیق حاضر با هدف تحلیل شاخص‌های اقتصادی مزارع پرورش ماهی قزل آلا در استان همدان انجام شده است. بدین منظور، مزارع تولیدکننده ماهی قزل‏آلا با روش جورسازی به دوگروه تیمار و کنترل تفکیک و داده‏های لازم با استفاده از پرسشنامه در سال 1402 جمع‏آوری شده است. داده‏ها با رویکردی تلفیقی از تحلیل پوششی داده‏ها و شاخص‏های کارایی و اقتصادی و استفاده از نرم‌افزارهای deap و spss تجزیه‌وتحلیل شد. نتایج این پژوهش نشان داد که به طور متوسط بهره‏وری عوامل تولید در گروه تیمار 5.6 برابر گروه کنترل بوده و میانگین شکاف بین گروه‌های تیمار و کنترل از نظر کارآیی فنی، تخصیصی و اقتصادی به‌ترتیب 8.1، 17.2 و 21.5 درصد است. همچنین نرخ بازدهی داخلی در گروه تیمار 33.8 درصد و نسبت منفعت به هزینه 1.8 است. این دو شاخص در مزارع کنترل به‌‌ترتیب 18.8 درصد و 1.2 است. بنابراین، با استفاده از توصیه‌های تحقیقاتی و ترویج یافته‏های پژوهشی مراکز تحقیقاتی می‏توان این شکاف را تاحد ممکن کاهش داد و منجر به افزایش بهره‏وری عوامل تولید شد.

analysis of economic indicators of trout farm fisheries (case study: hamedan province)

introductionin southwest asia and iran, the fisheries industry is an important sub-sector of agriculture because it provides a portion of the valuable protein for society, employment, and national income. the growth of the aquaculture industry in the world is 4.5% and it is 7% (agricultural research, education and extension organization, 2023) in iran. in addition to providing food for the growing population and creating jobs and income for farmers, this can also play an important role in earning foreign exchange for the country. aquaculture in the country includes warm-water fish farms (carp), cold-water fish farms (trout), and shrimp farms. according to statistics published by the iranian veterinary organization (2023), iran ranks first in the world in the production of cold-water fish in freshwater with a production of 237 thousand tons (iranian veterinary organization, 2024). in the west of the country, and especially in hamedan province, due to its geographical location, the presence of natural canals, seasonal and permanent rivers, and springs, it is possible to grow and develop trout farms and ponds, which are nutritionally the best type of protein for human consumption. the trout farmers in hamedan province produced more than 5,237,000 tons of trout in the year (2021-2022) and sold them fresh in markets inside and outside the province (census of jihad agriculture, 2022-2021). given the special situation of hamedan province in the field of fish production, a comprehensive study has not yet been conducted on the analysis of the economic indicators of trout farms in this province. therefore, the above study aimed to investigate cold-water fish producing farms that used researchers’ recommendations in their management and production methods based on the results of research projects as the treatment group and units that were managed traditionally and without using research recommendations in their management and production as the control group.