بحران آب و لزوم بازنگری در نظام مالکیت آب و شیوه بهره‌برداری از آن در بلوچستان (مطالعه موردی- سراوان)

بحران آب در بلوچستان ریشه در عوامل طبیعی و مدیریت نادرست منابع آب در قرن بیستم و اوایل قرن بیست و یکم دارد. این پژوهش به شیوه تطبیقی- انتقادی به حاکمیت آب در دو دوره قانون‌گذاری شامل قانون آب و نحوه ملی شدن آن در سال 1347 ه . ش. و قانون توزیع عادلانه آب در سال 1361 ه . ش. و همچنین به تداوم این قوانین در دهه‌های کنونی و بازتاب آن بر شیوه‌های بهره‌برداری در بلوچستان پرداخت. روش پژوهش از نوع تاریخی- توصیفی و مصاحبه‎ای بود. نتایج، بیانگر پسرفت در زمینه حقوق آب پس از اصلاح قانون آب سال 1361 بود. یافته‌های پژوهش (بهره‎برداری نادرست از منابع آب، ضعف‎های قانونی و نیز به کار نبردن قوانین تعیین‎شده، نظام خرده مالکی و بی‎توجهی به بیلان آب در منطقه) راه‌حل‌هایی را بر پایه تجارب تاریخی در منطقه برای گذشتن از بحران و مدیریت پایدار منابع آب در بلوچستان ارائه کرد، ازجمله اصلاح حاکمیت آب، یکپارچه‎سازی زمین‌های پراکنده، پیاده‌سازی الگوی مدیریت مشارکتی، ترازمندی میان بهای تمام‌شده آب و بهای مصرف آن، اصلاح شیوه‌های بهره‌برداری و تعادل‌بخشی برای بهبود بیلان. مصاحبه با کارشناسان و مردم بومی نشان داد که بحران آب در بلوچستان با اصلاحات قانونی، مشارکت سودبران محلی، اصلاح الگوی مصرف و بهره‎گیری از روش‌های نوین همچون اصلاح الگوی کشت، آبیاری زیرزمینی و آبخیزداری هوشمند حل‎شدنی است.

water crisis and the need to reassess water ownership and utilization methods in baluchestan (case study: saravan)

the water crisis in baluchestan stems from both natural factors and mismanagement of water resources throughout the 20th and early 21st centuries. this study adopts a comparative-critical approach to examine water governance across two legislative periods: the law on water and its nationalization (1968) and the fair distribution of water act (1982). it also analyzes the continuation of these laws in recent decades and their impact on water usage practices in baluchestan. the research methodology is historical-descriptive and interview-based. findings indicate a regression in water rights following the revision of the water law in 1982. the study’s results-including the mismanagement of water resources, legal shortcomings, failure to implement existing regulations, fragmented land ownership, and neglect of water balance in the region-offer historically-informed solutions to overcome the crisis and promote sustainable water management in baluchestan. these include reforming water governance, consolidating fragmented land holdings, implementing participatory management models, aligning water production and consumption costs, improving exploitation methods, and balancing water input and output to enhance the region’s water balance. interviews with experts and local residents suggest that the water crisis in baluchestan can be addressed through legal reforms, stakeholder participation, improved consumption patterns, and the use of modern methods such as crop pattern adjustment, underground irrigation, and smart watershed management.