الگوی مولفه های تربیت ارزشی- اخلاقی در کتب و برنامه های درسی آموزش عالی

هدف پژوهش حاضر بررسی تربیت ارزشی-اخلاقی در کتب و برنامه‌های درسی آموزش عالی است. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و روش آن سنتز پژوهی است. جامعه پژوهش کلیه مقالاتی هستند(59مقاله) که از سال 1398 تا 1403 شمسی و 2014 تا 2025 میلادی در مورد مولفه‌های تربیت ارزشی-اخلاقی در کتب و برنامه‌های درسی آموزش عالی ارائه شده‌اند. نمونه پژوهش 32 مقاله است که این تعداد بر اساس پایش موضوعی، اشباع نظری داده‌ها و به صورت هدفمند انتخاب شده‌اند. داده‌های پژوهش از تحلیل کیفی مقالات مورد مطالعه، گردآوری شده‌اند. با تجزیه و تحلیل داده‌ها، ابعاد تربیت سیاسی در کتب دانشگاهی در 5 بُعد، 17 عامل و 78 مقوله شامل بُعد اهداف (مشتمل بر محورهایی چون اهداف غایی، واسطه‌ای و آموزشی)، بُعد محتوای کتب (مشتمل بر مولفه‌های اصول گزینش محتوا، ویژگی‌های محتوا، سازماندهی محتوا و اشاعه مناسب)، بُعد رویکردهای اشاعه (مشتمل بر مولفه‌های ایجابی، اصلاحی، مستقیم و غیر مستقیم)؛ مجریان برنامه‌های درسی (مشتمل بر محورهایی چون تخصص حرفه‌ای، مهارت حرفه‌ای، تعهد، ویژگی‌های شخصیتی) و بُعد ارزشیابی (مشتمل بر ویژگی‌هایی چون معیارها و رویکردهای ارزشیابی) طبقه بندی شدند. نتایج نشان داد تربیت ارزشی-اخلاقی دانشجویان دارای ابعاد مختلفی است که تنها توجه به یک بُعد آن در کتب دانشگاهی و برنامه‌های درسی کارساز نیست. از این رو تلفیق و در نظر گرفتن سایر ابعاد منجر به بهبود فرآیند ارزشی- اخلاقی دانشجویان می‌شود.

the model of value-moral education components in higher education textbooks and curriculum

the aim of the present study is to investigate moral-value education in higher education textbooks and curricula. the approach of the present study is qualitative and its method is synthesis research. the research population is all articles (59 articles) that have been presented from 1398 to 1403 ah and 2014 to 2025 ad on the components of moral-value education in higher education textbooks and curricula. the research sample is 32 articles, which were selected purposefully based on thematic monitoring, theoretical saturation of data. the research data were collected from the qualitative analysis of the articles studied. by analyzing the data, the dimensions of political education in university textbooks were classified into 5 dimensions, 17 factors, and 78 categories, including the dimension of goals (including axes such as ultimate, intermediate, and educational goals), the dimension of book content (including components such as principles of content selection, content characteristics, content organization, and appropriate dissemination), the dimension of dissemination approaches (including positive, corrective, direct, and indirect components); curriculum implementers (including axes such as professional expertise, professional skills, commitment, and personality traits), and the dimension of evaluation (including characteristics such as evaluation criteria and approaches). the results showed that students’ value-moral education has various dimensions, and paying attention to only one dimension in university textbooks and curricula is not effective. therefore, integrating and considering other dimensions leads to improving the value-moral process of students.