نگاهی تاریخی نقادانه به برنامۀ درسی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی از جهت انطباق با نیازهای جامعه و اشتغال‌پذیری

در این مقاله، برنامه‌های درسی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی از جهت انطباق با نیازهای جامعه و اشتغال‌پذیری، طی یکصدسال اخیر، بررسی شد. این بررسی با نخستین برنامۀ این رشته در دارالمعلمین مرکزی (1297خورشیدی) آغاز و با آخرین تغییرات آن (سال‌های آغازین 1390 خورشیدی) پایان می‌یابد. با توجه به مسئلۀ پژوهش و فرضیۀ آن، روش تحقیق تاریخی انتخاب شد. نتایج نشان داد که برنامۀ این رشته در آغاز خصیصه‌ای ماموریت‌محور (تربیت آموزگار و دبیر) داشت و در موسسه‌های دالمعلمین مرکزی، دارالمعلمین عالی و دانش‌سرای عالی با موفقیت اجرا می‌شد. دانش‌سرای عالی و استادان برجستۀ آن در سال 1317 به دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران پیوست و برنامۀ رشتۀ ادبیات نیز بی‌کم‌وکاست در این دانشکده اجرا شد. این برنامه بر اساس نیاز به پرورش آموزگار و دبیر در مدرسه‌های ایران تهیه شده بود و گرایش به متن‌خوانی و زبان عربی در آن مسلط بود. بررسی ما نشان داد که موفقیت این برنامه در جهت ماموریت آن و برجسته بودن استادانی که در تهیه و تدریس آن طی سال‌ها نقش داشتند، به‌اندازه‌ای بوده که موجب ممانعت از تغییراتی اساسی و مطابق ضرورت‌های جامعه در آن شده است. با مشخص شدن این مانع تاریخی، تغییراتی اساسی، به‌ویژه از مقطع کارشناسی برای این رشته، درجهت نیازهای جامعه و اشتغال‌پذیری، پیشنهاد شده است.

a critical historical perspective on the curriculum of the persian language and literature major in terms of its compliance with societal needs and employability

in this article, the curricula of the persian language and literature program were examined over the past hundred years in terms of their alignment with societal needs and employability. this investigation begins with the first program established at the central teacher training institute (darol-mo’allemin markazi) in 1297 sh (1918 ce) and concludes with the latest modifications made in the early years of 1390 sh (2011 ce). given the research question and its hypothesis, a historical research methodology was employed. the findings indicate that the initial program of this discipline was characterized by a mission-oriented focus (training teachers and instructors) and was successfully implemented in institutions such as darol-mo’allemin markazi, the higher teacher training institute (darol-mo’allemin aali), and higher training college (daneshsaraye aali). in 1317 sh (1938 ce), daneshsaraye aali and its distinguished faculty joined the faculty of literature at the university of tehran, where the program for literature continued without significant alteration. this curriculum was developed in response to the need for training teachers and instructors for schools in iran, with a predominant emphasis on text reading and arabic language. our analysis reveals that the success of this program, aligned with its mission and bolstered by the prominence of the faculty involved in its development and instruction over the years, has been substantial enough to hinder essential changes that would address societal needs. with this historical barrier identified, we propose significant reforms, particularly at the undergraduate level, to align this discipline more closely with societal demands and enhance employability.