ترسیم نقشه علمی پژوهش‌های حوزه اخلاق در ایران: تحلیل ساختار مفهومی با نگاهی به گفتمان جهانی

این پژوهش، به تحلیل مطالعات پژوهشگران ایرانی در حوزه اخلاق می‌پردازد. در این مطالعه، ساختار علمی این حوزه بررسی شده و خوشه‌های اصلی پژوهشی، ابعاد مفهومی و موضوعات کلیدی هرخوشه شناسایی شده است. این پژوهش با بهره‌گیری از فنون کتاب‌سنجی و تحلیل هم‌رخدادی واژگان انجام شده است. تعداد 3619 رکورداز پایگاه استنادی پایش علم و فناوری جهان اسلام(isc) و 1624 رکورد از پایگاه اسکاپوس استخراج گردید تا روند پژوهش‌های مرتبط با اخلاق را در بازه زمانی فوق شناسایی کند. تحلیل خوشه‌ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختار مفهومی پژوهش‌ها و شناسایی زیرحوزه‌ها و روابط بین آن‌ها در این حوزه به کار گرفته شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که ساختار مفهومی این حوزه در مطالعات به زبان فارسی از نه خوشه به شرح زیر تشکیل شده است: فضیلت اخلاقی(1)، اخلاق حرفه‌ای(2)، اخلاق زیستی(3)، اخلاق در قرآن(4)، کلیات اخلاق(5)، اخلاق پژوهش(6)، اخلاق پرستاری(7)، اخلاق اسلامی(8)، اخلاق سیاسی(9). همچنین ساختار مطالعات این حوزه در پایگاه اسکاپوس از ده خوشه به شرح زیر تشکیل شده است: اخلاق حرفه‌ای؛ اخلاق اسلامی؛ اخلاق پژوهشی؛ فلسفه اخلاق؛ اخلاق پزشکی؛ اخلاق زیستی؛ منشور اخلاقی؛ ارزیابی عملکرد اخلاقی؛ شجاعت اخلاقی و رهبری اخلاقی. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که همپوشانی نسبتاً بالایی بین زیر حوزه‌های مورد استفاده در حوزه اخلاق در متون فارسی و انگلیسی وجود دارد با این حال پژوهش‌های لاتین بیشتر در حوزه علوم پزشکی انجام شده است تحلیل محتوای مقالات نشان داد که حوزه اخلاق به‌تدریج از مفاهیم بنیادین به سمت موضوعات متنوع و بین‌رشته‌ای گرایش یافته است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به سیاست‌گذاران و پژوهشگران در تدوین برنامه‌های راهبردی و شناسایی شکاف‌های پژوهشی کمک کرده و مسیر پژوهش‌های آتی را روشن سازد.

scientific mapping of ethics research in iran: analyzing the conceptual structure with a view to the global discourse

in recent decades, ethics has evolved from a primarily philosophical discipline into a pivotal interdisciplinary field within global research. rapid scientific, social, and technological transformations have positioned ethics at the center of contemporary inquiry.as a framework for guiding human and social conduct, ethics now plays a crucial role in addressing complex issues spanning bioethics, medical ethics, artificial intelligence, climate change, and social justice-challenges thatdemand both theoretical reflection and empirical investigation.this study analyzes iranian scholars’ contributions to ethics research, examining the conceptual and structural characteristics of this field and identifying major research clusters and their thematic orientations. a bibliometric approach was adopted, combining quantitative content analysis and co-word analysis. persianlanguage articles were retrieved from the islamic world science citation center (isc) using “ethics” as a title keyword, while englishlanguage data were collected from scopus bysearching for “ethic*” in titles, abstracts, and keywords, restricted to publications affiliated with iran. the data were processed usingvosviewer, ucinet, and bibexcel. the persian dataset (2008–2023; 3,619 documents) and the english dataset (1995–2024; 1,624 documents) yielded 15,323 and 6,560 keywords, respectively. after standardization, 6,675 unique persian and 3,191 unique english terms were analyzed, producing 182×182 and 171×171 co-occurrence matrices. k-means clustering was used to map the conceptual structure, and a strategic diagram identified mature and emerging research areas.