رویکرد همکاری فناورانه به سیاست تولید داخل اقلام راهبردی دانش‌بنیان:مطالعه موردی برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران

با توجه به اهمیت توسعه توانمندی‌های فناورانه داخلی و کاهش وابستگی به واردات، سیاست تولید داخل اقلام راهبردی در ماده 1 قانون جهش تولید دانش‌بنیان و ماده 99 قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مورد تاکید قرار گرفته است. با این حال بررسی‌ها حاکی از آن است که چالش‌های متعددی در مسیر اجرای سیاست مذکور وجود دارد که نیازمند بررسی عمیق و ارائه راهکارهایی است. در این راستا پژوهش حاضر با هدف تحلیل سیاست تولید داخل اقلام راهبردی دانش‌بنیان در چارچوب نظام نوآوری فناورانه انجام شده است.پژوهش حاضر از رویکرد کیفی و راهبرد مطالعه موردی بهره برده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مصاحبه با 12 نفر از ذینفعان و بررسی اسناد و گزارش‌های موجود گردآوری شدند. متن مصاحبه‌ها و اسناد با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون، بررسی و تحلیل شدند. براساس مضامین استخراج چالش‌ها و ضعف‌های سیاست مذکور در شش دسته کلی استخراج شدند که عبارتند از شناسایی و تعیین اقلام راهبردی، اولویت‌گذاری، توانمندی‌های داخلی، طراحی مدل سیاست تامین اقلام راهبردی ، دستگاه متولی و ابزارهای حمایت و پشتیبانی. یافته‌ها نشان می‌دهد که اجرای این سیاست با چالش‌هایی همچون عدم هماهنگی در تعیین اقلام راهبردی، اولویت‌بندی نامشخص، ضعف در توانمندی‌های داخلی، محدودیت ابزارهای حمایتی، عدم شفافیت در نقش دستگاه‌های متولی، و ناکارآمدی حمایت‌های مالیاتی، بیمه‌ای و گمرکی مواجه است. این چالش‌ها نیز منجر به عدم ایفای کارکردهای نظام نوآوری فناورنه در حوزه تولید داخل اقلام راهبردی شده‌اند که به صورت خاص می‌توان به کارکردهای هدایت پژوهش، تامین منابع و مشروعیت بخشی اشاره کرد. نتایج این مطالعه می‌تواند به سیاست‌گذاران در بهبود اجرای سیاست تولید داخل اقلام راهبردی از منظر نظام نوآوری فناورانه کمک کند.

the technological innovation system approach to the policy of domestic production of strategic knowledge-based products:a case study of the seventh development plan of the islamic republic of iran

given the importance of developing domestic technological capabilities and reducing reliance on imports, the policy of domestic production of strategic goods has been emphasized in article 99 of the seventh development plan law of the islamic republic of iran. however, studies indicate that numerous challenges hinder the implementation of this policy, necessitating in-depth examination and the development of appropriate solutions. in this regard, the present study aims to analyze the policy of domestic production of knowledge-based strategic goods within the framework of the technological innovation system (tis).this research employs a qualitative approach and adopts a case study strategy. the required data were collected through interviews with 12 stakeholders and the review of existing documents and reports. the interview transcripts and documents were analyzed using the thematic analysis technique. based on the extracted themes, the challenges and weaknesses of the policy were categorized into six main groups: identification and determination of strategic goods, prioritization, domestic capabilities, policy model design for the supply of strategic goods, responsible institutions, and support mechanisms.the findings indicate that the implementation of this policy faces challenges such as lack of coordination in determining strategic goods, unclear prioritization, weaknesses in domestic capabilities, limitations in support mechanisms, lack of transparency in the role of responsible institutions, and inefficiencies in tax, insurance, and customs incentives. these challenges have also resulted in the ineffectiveness of key functions of the technological innovation system in the domain of domestic production of strategic goods, particularly in research guidance, resource mobilization, and legitimacy-building.the results of this study can assist policymakers in enhancing the implementation of the domestic production policy for strategic goods from a technological innovation system perspective.