بازآفرینی نقش پارک‌های علم و فناوری در ایران: راهکارهایی برای عبور از چالش‌ها

هدف: هدف این پژوهش، شناسایی چالش‌های پیش روی پارک‌های علم و فناوری ایران و ارائه راهکارهایی برای مواجهه با این چالش‌ها و ارتقای اثربخشی پارک‌ها است.پیشینه: پارک‌های علم و فناوری از دهه 1950 تاکنون، از مراکز پژوهشی صرف به کانون‌های نوآوری و توسعه اقتصادی تبدیل شده‌اند. این پارک‌ها با جذب شرکت‌های خصوصی، ارائه خدمات حمایتی و ایجاد ارتباط بین دانشگاه و صنعت، نقش مهمی در بوم‌سازگان نوآوری ایفا می‌کنند. با وجود قوانین حمایتی متنوع و توسعه کمی این زیرساخت‌ها در سطح کشور، چالش‌های مالی، حاکمیتی، مدیریتی و موانع انتقال دانش و فناوری ازجمله چالش‌هایی است که این پارک‌ها با آن روبه‌رو هستند. پارک‌های علم و فناوری معمولاً با تکیه بر رویکردهای نوین و همکاری با دانشگاه‌ها، ایجاد منابع درآمدی پایدار، بازنگری و اصلاح ساختار مدیریتی، بهره‌برداری بهتر از مزایای قانونی و ... به دنبال مواجهه با این چالش‌ها و ایفای نقش اثربخش‌تر در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان هستند. روش پژوهش: این پژوهش ازنظر جهت‌گیری اصلی، «کاربردی»؛ ازنظر هدف، «اکتشافی»؛ و ازنظر رویکرد، «استقرایی» است. ماهیت این پژوهش که با هدف شناسایی چالش‌های پارک‌های علم و فناوری در ایران و ارائه راهکارها و سیاست‌های پیشنهادی انجام شده است، کیفی و راهبرد پژوهش، نظریه داده‌بنیاد (برپایه) است.یافته‌ها و نتایج: پس‌از اجرای 8 مصاحبه و انجام مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی، مقوله محوری یعنی «چالش‌های پارک‌های علم و فناوری در ایران» در چهار دسته اصلی «چالش‌های ساختاری و مدیریتی»، «چالش‌های کارکردی»، «چالش‌های حکمرانی» و «چالش‌های تامین مالی» شناسایی شد. شناسایی و ارائه راهبردهایی ازجمله تحول در ساختار سیاست‌گذاری و مدیریت پارک‌ها، تغییر رویکرد در حکمرانی پارک‌ها، توجه ویژه به فرصت‌ها، مزیت‌ها و چالش‌های منطقه‌ای، توسعه ارتباط با صنعت و استفاده از ظرفیت‌های قانونی از دیگر یافته‌های این پژوهش است.

redefining the role of science and technology parks in iran: solutions to overcome challenges

science and technology parks (stps) serve as critical intermediaries in national innovation systems, fundamentally facilitating knowledge transfer between academia and industry. globally renowned stps like silicon valley in the unitedstates, sophia antipolis in france, and tsukuba in japan have significantly catalyzed regional economic growth through nurturing startups, attracting substantial investment, and effectivelycommercializing research outcomes. in iran, the stp ecosystem has experienced rapid expansion since the 2000s, with fifty-nine parks established nationwide, representing considerable quantitative growth. however, despite this expansion, theiractual economic impact remains severely limited, contributing less than one percent to the national gdp and generating only approximately $123 million in annual exports, indicating a substantial performance gap.