مرور نظام ‌مند و تحلیل علم ‌سنجی پژوهش های علمی سیاست ‌های علم، فناوری و نوآوری در حوزه انرژی

صنعت انرژی نقش حیاتی در تامین نیازهای اساسی جوامع بشری ایفا می‌کند و به‌عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیست ‌محیطی مطرح است. در دهه‌های اخیر، سیاستگذاری‌های انرژی به سمت توسعه فناوری‌های پایدار و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای سوق یافته است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی است و با رویکرد علم‌سنجی و با استفاده از مرور نظام مند، نقشه‌های دانش ترسیم شده است. ابتدا واژگان کلیدی از طریق مطالعات کتابخانه‌ای شناسایی گردید و پس از مصاحبه‌های اکتشافی با خبرگان و متخصصان به روش هدفمند و با هدف رسیدن به اجماع نظری، روند گردآوری واژگان متوقف شد. پس از شناسایی واژگان، داده‌ها از طریق نرم‌افزار publish or perish استخراج شدند. تعداد داده های اولیه پژوهش‌های‌ علمی در زمینه سیاست های علم، فناوری و نوآوری در صنعت انرژی در پایگاه گوگل اسکولار طی سال‌های 2000 تا 2024 میلادی 38,984 رکورد می باشد. پس از حذف داده‌های تکراری و غیرمعتبر، تعداد رکوردها به 25,124 مورد کاهش یافت و این داده‌ها وارد نرم‌افزار vosviewer شدند. بررسی رکوردهای یافت‌شده نشان داد که بیشترین استنادات در بازه زمانی 2000 تا 2024 میلادی مربوط به موضوعات زیر است: (1) سیاست زیست محیطی (2) ذخیره انرژی (3) سیستم‌های نوآوری انرژی (4) فناوری‌های نوظهور انرژی (5) اقتصاد انرژی (6) انتقال انرژی (7) استراتژی ملی انرژی (8) تحقیق و توسعه در انرژی (9) سیستم‌های نوآوری (10) انتقال فناوری (11) سیاست‌های مقایسه ای انرژی. همچنین یافته‌ها نشان می‌دهد که طی سال‌های اخیر، روند مطالعات در این حوزه‌ها نزولی بوده است. شایان ذکر است که بیشترین استنادات مربوط به سیاست‌های علم و فناوری و نوآوری در صنعت انرژی به «توسعه فناورانه» در سال‌های 2011 و 2012 اختصاص داشته و کمترین استنادات مربوط به «انرژی‌های تجدیدپذیر» بوده است. نتایج این تحقیق به سیاست‌گذاران این امکان را می‌دهد تا روندهای پژوهشی اصلی در حوزه انرژی را شناسایی کرده و نواحی نوظهور را که نیازمند توجه و سرمایه‌گذاری بیشتر هستند، مشخص نمایند.

systematic review and scientometric analysis of scientific research on science, technology, and innovation policies in the energy sector

the energy industry plays a vital role in meeting the basic needs of human societies and is considered one of the main pillars of economic, social, and environmental development. in recent decades, energy policies have been directed towards the development of sustainable technologies and the reduction of greenhouse gas emissions. this research is practical in terms of purpose and knowledge maps have been drawn with a scientometric approach and using a systematic review. first, key words were identified through library studies, and after exploratory interviews with experts and specialists in a targeted manner and with the aim of reaching a theoretical consensus, the process of collecting words was stopped. after identifying the words, data were extracted through the publish or perish software. the number of primary data of scientific research in the field of science, technology, and innovation policies in the energy industry in the google scholar database during the years 2000 to 2024 is 38,984 records. after removing duplicate and invalid data, the number of records was reduced to 25,124 and these data were entered into the vosviewer software. a review of the found records showed that the most citations in the period from 2000 to 2024 were related to the following topics: (1) environmental policy (2) energy storage (3) energy innovation systems (4) emerging energy technologies (5) energy economics (6) energy transfer (7) national energy strategy (8) energy research and development (9) innovation systems (10) technology transfer (11) comparative energy policies. the findings also show that in recent years, the trend of studies in these areas has been downward. it is worth noting that the most citations related to science and technology policies and innovation in the energy industry were allocated to “technological development” in 2011 and 2012, and the least citations were related to “renewable energies”. the results of this research will allow policymakers to identify key research trends in the energy field and identify emerging areas that require further attention and investment.