چالش ‌ها و الزامات پایش اهداف عملکردی حوزه علم و فناوری در برنامه هفتم پیشرفت

پایش و ارزیابی با ارائه بازخورد از خروجی‌ها، پیامدها و آثار سیاست ها، ضمن کمک به فهم عوامل موفقیت و شکست سیاست در بهبود یادگیری در فرآیند سیاست‌گذاری نیز تاثیرگذار است. با توجه به چالش های پایش اهداف علم و فناوری ایران و بالطبع دشواری پایش اهداف مصوب اسناد بالادستی خصوصاً برنامه‌های توسعه، هدف پژوهش حاضر بررسی و تحلیل اهداف عملکردی علم و فناوری برنامه هفتم پیشرفت و ارائه راهکارهای بهبود آن می‌باشد. پس از مرور پیشینه چالش های پایش اهداف علم و فناوری ایران و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 3 خبره دارای سوابق پژوهشی و اجرایی مرتبط، چارچوبی از این چالش ها تشکیل شد. سپس، از طریق پنل خبرگانی با حضور 12 مدیر و کارشناس از مهم‌ترین دستگاه های مرتبط با موضوع شامل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مرکز آمار ایران، وزارت بهداشت، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور و معاونت علمی، نظرات آنان در خصوص چالش‌ها و الزامات پایش اهداف علم و فناوری برنامه هفتم پیشرفت اخذ شد. بر اساس یافتههای این پژوهش، در حوزه سیاست گذاری، ایده آل گرایی در هدف گذاری، لحاظ نکردن شرایط و توانمندی ها، تدوین برنامه در فرایندی غیرکارشناسی، عدم ارائه تعاریف واحد از شاخصها، سهم اندک شاخص های نوآوری و تخصیص نامناسب منابع، موانع پایش اهداف علم و فناوری در برنامه هفتم پیشرفت اند. همچنین اقداماتی نظیر تدوین شناسنامه در سطح ملی (شامل تعریف عملیاتی شاخص ها و متولیان جمع‌آوری و تولید داده)، هدف گذاری کارشناسی و لحاظ کردن بعد پایش پذیری به هنگام تصویب اهداف برنامه گام موثری برای بهبود آن است. فقدان نظام حکمرانی داده و دشواری جمع آوری داده ها به صورت پیمایشی از نواقص مهم پایش اهداف برنامه در حوزه گردآوری داده اند که تقویت حکمرانی داده و نظام آمار و اطلاعات ثبتی محور و نیز تقویت ضمانت اجرایی گردآوری و انتشار آمار و اطلاعات در دستگاه‌های اجرایی متولی برنامه، از راهکارهای مواجهه با آن است. در نهایت، عدم تقسیم کار ملی میان نهادهای متولی پایش و ارزیابی و فقدان سازوکار قانونی در ملزم کردن نهادها به ارائه داده ها، چالش‌های پیش‌روی سازمان‌های مسئول امر پایش اندکه با ارتقاء منابع مالی، انسانی و زیرساخت‌های مورد نیاز برای پایش اهداف علم و فناوری برنامه در سازمان‌های متولی و همکار قابل بهبود هستند.

challenges and requirements for monitoring the objectives of science and technology in the seventh development plan

monitoring and evaluation, by providing feedback on the outputs, outcomes, and impacts of policies, not only contribute to understanding of the factors responsible for the success or failure of policies, but also play a crucial role in enhancing learning within the policy process. given the challenges pertinent to monitoring and evaluating science and technology (s&t) objectives in iran—and consequently, the difficulties in monitoring the objectives stipulated in national policies, particularly development plans— this research aims to explore and analyze the performance objectives of science and technology in the seventh development plan and to propose policy recommendations to overcome them. following review of the literature on challenges of s&t monitoring, given the context of iran, and semi-structured interviews with three experts, a conceptual framework of s&t monitoring challenges was developed. then, a panel of 12 experts from relevant institutions, including the ministry of science, research and technology, statistical center of iran, ministry of health and medical education, national research institute for science policy, and the vice-presidency for science and technology was convened to gather insights regarding the challenges and imperatives for monitoring s&t objectives of the seventh development plan. findings of this research reflect that the main barrier to s&t objectives monitoring include idealistic goal-setting, insufficient pragmatic consideration of existing conditions and capabilities, not properly engaging experts in drafting s&t policies and their objectives, lack of standard definitions for s&t indicators, lack of attention to innovation-related indicators, and inadequate resource allocation. effective resolve to aforementioned challenges includes the development of a national s&t monitoring and evaluation manual, setting sti targets by benefiting from experts' engagement, and measurability considerations throughout the policy and goal setting stage. furthermore, lack of a s&t data governance system and the difficulty of collecting data through surveys are key shortcomings in data collection dimension. these challenges can be addressed by reinforcing data governance, establishing a statistics and registry-based information system, and enhancing the legal enforceability of data collection and publication among agencies responsible for s&t statistics. lastly, lack of a national division of labor among institutions responsible for s&t monitoring and evaluation, and the absence of legal mechanisms to enforce data provision, are major institutional challenges. our recommendations to overcome institutional challenges entail enhancing financial, human, and infrastructural resources allocated to stakeholder organizations in the monitoring of s&t objectives.