رویکرد قانون‌گذار و سازمانهای متولی زنان سرپرست خانوار در توانمندسازی آنان (بهزیستی، کمیته امداد، شهرداری تهران)

مقدمه: به‌واسطه تغییرات اجتماعی و جمعیتی گسترده در ایران در سالهای اخیر اعم از بالارفتن سن ازدواج، طلاق، اعتیاد، مهاجرت، ازکارافتادگی، ترک زندگی و زنانه‌شدن سالمندی، تعداد زنان سرپرست خانوار افزایش یافته است. بیشتر این زنان از اقشار آسیب‌پذیر جامعه و بیش از مردان، در معرض فقر هستند. این مسئله به این دلیل است که زنان از قابلیتها و امکانات لازم برای کاهش فقر برخوردار نیستند. با توجه به اینکه کیفیت زندگی گروههای مختلف اجتماعی تابعی از قوانین و سیاستهای متولیان امر است؛ بنابراین چگونگی پرداختن قانون‌گذار و سازمانهای متولی توانمندسازی زنان سرپرست خانوار از مهم‌ترین عوامل موثر در توانمندی این زنان است.روش: این پژوهش به‌صورت کیفی و با بررسی اسناد و مدارک انجام شد. در این پژوهش بررسی شد که در قوانین و مقررات، مفهوم زن سرپرست خانوار و توانمندسازی مبتنی بر چیست و برای هر یک از سازمانهای متولی چه نقشی تعریف شده است و قوانین و نهادها کدامیک از قابلیتها (رفاهی، دسترسی، آگاهی، مشارکت، کنترل) و دستاوردها (مادی، روانی و اجتماعی)را هدف‌گذاری کرده‌اند.یافته‌ها: این پژوهش نشان داد که گرچه تعریف دقیق توانمندی، قدرتمندسازی زنان در مناسبات و ساختارهای اجتماعی است، ولی چنین تعریفی سرلوحه قرار نگرفته است و نگرش قانون‌گذار به نقش سازمانهای متولی، مبتنی بر رویکرد حمایتی است، نه توانمندسازی. از نظر قانون‌گذار زن‌سرپرستی یک آسیب محسوب شده است؛ درصورتی‌که این مسئله به‌تنهایی آسیب نیست اما می‌تواند منجر به آسیب شود. قانون‌گذار ضمن بی‌توجهی به حق انتخاب زنان، گرایش به تشویق به خروج زنان از این وضعیت و ازدواج مجدد آنها دارد. تاکید قانون‌گذار تنها بر قابلیتهای رفاهی و دستاوردهای مادی است و دیگر قابلیتها و دستاوردها مغفول مانده‌اند.بحث: عمده برنامه‌های توانمندسازی بر محور اشتغال و کارآفرینی تعریف شده است و جنبه‌های دیگر توانمندی تنها به‌صورت تبعی ملاحظه و یا کلاً فراموش شده‌اند. به‌جای هدف‌گیری جامع و اقدام برای تغییر فضا و محیط‌زیست این زنان، کلیشه‌ها و روابط اجتماعی باعث ناتوانمندی این زنان، به‌صورت منفرد هدف قرار گرفته است.

investigating the approach of legislators and organizations in charge of women heads of households in empowering them

introduction:  due to the extensive social and demographic changes in iran’s society in recent years, including the increase in the age of marriage and divorce, addiction, immigration, disability, retirement, and the feminization of old age, the number of female heads of households has increased. therefore, how the legislator and organizations in charge of empowering women heads of the household deal with is one of the most important factors affecting the empowerment of these women.method: this research, which was carried out qualitatively and by reviewing documents, tried to check what the concept of female head of household and empowerment is based on in the laws and regulations, what role is defined for each of the custodian organizations in this field? and which capabilities (welfare, access, awareness, participation, balance between men and women) and achievements (material, psychological and social) have been targeted.findings: the results showed that although the exact definition of empowerment is the empowerment of women in social relationships and structures, such a definition has not been placed on the agenda. the legislator’s attitude towards the role of trustee organizations is based on a supportive approach, not empowerment. from the legislator’s point of view, female guardianship is considered a harm, and while ignoring women’s right to choose, they tend to encourage women to leave this situation and remarry. the legislator’s emphasis is only on welfare capabilities and material achievements, and other capabilities and achievements are neglected.discussion: because of this, most of the empowerment programs have been defined on the axis of employment and entrepreneurship, and other aspects of empowerment have been considered only in a secondary way or have been completely forgotten or denied. in the empowerment programs of women heads of households, instead of comprehensive targeting and taking action to change the space and environment of these women and the stereotypes and social relations that cause their disability, each of these women has been targeted individually.