بررسی جشن‌های ایرانشهری در شعر شاعران سدۀ چهارم هجری با تکیه بر یتیمه الدهر ثعالبی

با شکستِ حکومت اقتدارگرایِ ساسانیان، بتدریج زبان فارسی میانه در دیوان ها کمرنگ و ناپدیگد گشت.زبان پهلوی جایش را به زبان عربی داد که در سایه تقدس قرآن کریم، زبانی مقدس به شمار میرفت. در چنین شرایطی، هر ادیب و دبیری در ایرانشهر، ذهن و اندیشه خود را در قالب عربی می ریخت و این زبان تبدیل به زبان نخبگان جامعه ایرانی و زبان فرهنگ زمانه گشت. از نامه نگاری ها در دیوان های تا نگارش اخبار و سِیَر، و ... همه به زبان عربی بود. در این شرایط شاعران عربی سرایِ ایرانی تبار که نقش رابط سنت های فرهنگی و ادبیِ ایرانی را بازی می کردند؛ اجزای فرهنگ ایرانی را وارد زبان عربی نمودند که از برجسته ترین آن ها، جشن های ایرانشهری بود که خود بستری را فراهم می کرد تا باقی مجموعه سنن فرهنگی ایران نیز از این رهگذر منتقل شود. در پژوهش کنونی جشن های ایرانی در آثار ادیبان و شاعران کتاب یتیمه الدهر با رویکرد ادبی-تاریخی- اجتماعی، مورد بررسی قرار گرفت. یافته های این پژوهش نشان می دهد جشن های نوروز، مهرگان، سده، رام، آفریجکان، خورروز، به ترتیب اهمیت در آن روزگار،گرامی داشته می شده اند. نوروز، مهرگان و سده بیشتر جنبه مناسبتی داشته و به عنوان جشنهای درباری بیان شده اند؛ هرچند سده و فضای حاکم بر آن بیش از نوروز و مهرگان توصیف شده است؛ درصورتی که رام، آفریجکان(آبریزگان) و خورروز(شب چله)، در میان توده مردم اهمیت داشته است. در جشن سروده ها، حضور فرهنگ ایرانی در شعر عربی، در قالب عناصری مانند اشعار منظرنما، گل ها، رنگ ها، نام پادشاهان ایران مانند کسری انوشه روان و شاهنشاه و می و خنیاگری نمایان است.

investigating the iranshahr celebrations in the poetry of poets of the 4th century relying on the yatimeh al-dahr of thaalebi

with the defeat of the sâsaniân authoritarian government, the middle persian language gradually faded and disappeared in the divan (government organizations). the pahlavi language was replaced by the arabic language, which was considered a sacred language in the light of the holiness of the holy quran. in such a situation, every writer and secretary in iranshahr poured his mind and thought into arabic, and this language became the language of the elites of the iranian society and the language of contemporary culture. from writing letters in the courts to writing news and reviews, etc., everything was in arabic. in this situation, arab poets of iranian origin who played the role of connecting iranian cultural and literary traditions; they introduced the components of iranian culture into arabic, the most prominent of which were the iranshahri festivals, which provided a platform for the rest of the cultural traditions of iran to be transferred through this channel. in the current research, iranian festivals in the works of writers and poets of yatima al-dahr book were examined with a literary-historical-social approach. the findings of this research show that nowruz, mehrgân, sadeh, râm, âfrijkân, and khorroz festivals were celebrated in the order of their importance at that time. nowruz, mehrgan and sedeh had more of an occasion aspect and were expressed as court celebrations; although the century and its ruling atmosphere have been described more than nowruz and mehrgân; on the other hand, ram, âfrijkân (abrizgan) and khorroz (shab chele) have been important among the masses of people. in the celebration of songs, the presence of iranian culture in arabic poetry is visible in the form of elements such as landscape poems, flowers, colors, names of kings like kasra annoshe-ravan, ŝahanŝâh (the imperor) vintage and music.