اشکانیان پارتی یا اشکانیان سکایی؟ برآمدن اشکانیان با‎ ‎تکیه‎ ‎‏بر منابع ‏مکتوب و شواهد باستان‏شناختی (منابع، ابهامات و چالش‏ها)‏

شروع سلطنت اشکانیان و هویت ارشک اول به‌عنوان سرسلسله‌ این حکومت یکی از بخش‏های رازآلود تاریخ اشکانی است. متاسفانه هیچ‌یک از تاریخ‏های متعددی که در دوران باستان درخصوص اشکانی‏ها نگاشته شده‏اند باقی نمانده و در دوره‏های متعدد از بین رفته‏اند. در نتیجۀ فقدان منابع موثق، برداشت‏های مدرن از دولت و حکومت اشکانی‏ها با واقعیت‏های سیاسی و فرهنگی آن زمان سازگار نیست. بر‌اساس تحلیل منابع مکتوب در‌خصوص هویت ارشک، آن‏ها را می‏توان به دو سنت تاریخ‏نگاری تقسیم کرد: یکی متعلق به آپولودوروس و دنبال‏کنندگان او، یوستین و استرابو، و دیگری به‏وسیله‌ آریان و دنبال‏کنندگان او (فوتیوس، زوسیموس، سینکلوس، دیو). در این میان، یک روایت در میان پژوهشگران تاریخ و باستان‏شناسی اشکانی مورد استقبال بیشتری قرار گرفته است. بر‌اساس این روایت، ارشک یک سکایی بود که ریاست قبیله‌ پارنی از اتحادیه‌ داهه را بر‌عهده داشت. سپس، باتوجه به این نسخه از منشا اشکانی‏ها، در اواسط قرن سم پ.م. ارشک از آشفتگی حکومت سلوکی در غرب استفاده می‏کند و به همراه پارنی‏ها ایالت پارت سلوکی را به تصرف خود در‌می‏آورند و زمینه‌ شکل‏گیری شاهنشاهی اشکانی را فراهم می‏کنند. مرجع اصلی و موثرترین اشاعه‌دهنده‌ مفهوم اشکانیان کوچ‏رو و سکایی استرابواست. وی در شناخت ریشه‌ اشکانی‏ها از مورخان قدیم‏تر هلنیستی الهام گرفته، با‌این‌حال هیچ‌یک از آن‏ها قبل از قرن دوم پیش از میلاد زندگی نکرده‏اند. در این تحقیق، نگارندگان با تکیه بر شواهد باستان‏شناختی و تحلیل منابع مکتوب سنت تاریخ‏نگاری آریان و دنبال‏کنندگان وی مبتنی بر بومی و پارتی بودن ارشک را به واقعیت‏های سیاسی و اجتماعی زمان ‏اشکانی ‏نزدیک‏تر می‏دانند. همچنین استدلال خواهد شد که ارشک اول هرگز نتوانسته حکومتی هماورد با امپراتوری سلوکی را تاسیس کند، بلکه وی تحت سلطه‌ سلوکی‏ها یک حکومت خراج‌گذار را اداره می‏کرد. تاسیس شاهنشاهی اشکانی با تکیه بر عناصر بومی و پارتی می‏تواند فقط پس از سلطنت آنتیوخوس سوم (223/ 2187) صورت گرفته باشد. در‌حقیقت، هیچ شاهدی، مستقیم و غیرمستقیم، برای شاهنشاهی اشکانی در ایران در قرن سوم وجود ندارد. اگر حکومت اولیه‌ اشکانیان اساساً دارای یک بنیاد سرزمینی بود، نمی‌توانست چیزی فراتر از یک قدرت منطقه‏ای بوده باشد.

parthian arsacids or scythian arsacids? the emergence of the arsacid ‎based on written sources and archaeological evidence ‎(sources, obstacles and challenges)‎

the beginning of the parthian dynasty and the identity of arsaces i as the head of this dynasty is one of the most mysterious parts of parthian history. based on the analysis of the written sources regarding the identity of arsaces, these sources can be divided into two different historiographical traditions: one by apollodorus and his followers justin and strabo, and the other by arrian and his followers (photius, zosimus, syncellus, dio). meanwhile, a narrative has been more welcomed among parthian history and archeology researchers. according to this narrative, arsaces was a scythian who was the head of the aparni tribe of the dahae union. then, based on this version of the origin of the parthians, in the middle of the 3rd century bc, arsaces took advantage of the confusion of the seleucid empire in the west and together with the aparni, captured the seleucid state of parthia and and provided the foundation for the formation of the parthian empire. the main reference and the most effective spreader of the concept of nomadic and scythian parthians is strabo. he was inspired by the older hellenistic historians in understanding the origin of the parthians, however, none of them lived before the second century bc. in this research, the researchers based on archaeological evidence and analysis of written sources, say that the arrian historiography tradition and his followers based on the fact that arsaces was a native parthian are closer to the political and social realities of the parthian period, and we argue that arsaces i was never able to create a kingdom comparable to the seleucid empire, he just managed a tributary state under the rule of the seleucids. the establishment of the parthian kingdom based on local and parthian elements could have taken place only after the reign of antiochus iii (223/2-187b.c). in fact, there is no direct or indirect evidence for the parthian empire in iran in the 3rd century b.c. if the early parthian kingdom had essentially a territorial foundation, it could not have been anything more than a regional power.