تبیین درگیری قره‌باغ از دیدگاه نظری با ‌تاکید بر مناظرۀ نو- نو

فروپاشی اتحاد شوروی با بحران‌های مرزی، قومیتی و ژئوپلیتیکی در سرزمین‌های استقلال‌یافته پس از آن همراه بوده است، خلا قدرت ناشی از این فروپاشی موجب شد منطقه‌ای با ساختار آنارشیک شکل گیرد. تنوع اقوام و مذاهب و تنوع زبانی در این منطقه و مرزبندی‌های تحمیلی و ناهمگون با این تکثر قومی، دینی و زبانی و تکامل‌نیافتن فرایند دولت‌ملت‌سازی، منطقه را با چالش‌هایی روبه‌رو کرد که نتیجۀ آن جنگ‌های دهه‌های اخیر در این منطقه است. درگیری قره‌باغ که از سال 1988 آغاز شد و تاکنون ادامه دارد، از مهم‌ترین بحران‌های این منطقه است که ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی دارد. با اینکه نهادهای بین‌المللی به‌ویژۀ شورای امنیت سازمان ملل، با صدور قطعنامه‌های متعدد ‌تاکید داشته‌اند که قره‌باغ و مناطق پیرامون آن متعلق به جمهوری آذربایجان است و از ارمنستان خواسته‌اند با استفاده از نفوذ خود بر ارامنۀ قره‌باغ آنان را به پیروی از قطعنامه‌های شورای امنیت وادار کند، عوامل گوناگونی مانع بازگرداندن سرزمین‌های اشغالی به‌صورت مسالمت‌آمیز به جمهوری آذربایجان شد. این پرسش مطرح است که بحران قره‌باغ و روند آغاز و پایان آن از دیدگاه مناظرۀ نو نو چگونه تبیین‌پذیر است؟ در این راستا فرضیه اصلی عبارتست از این‌که حل نظامی بحران قره‌باغ و ناکارآمدی نهادهایی مانند گروه مینسک، نشان‌دهنده برتری شاخص‌های نوواقع‌گرایی (خودیاری، بیشینه‌سازی قدرت در فضای آنارشیک) بر شاخص‌های نولیبرال‌گرایی (همکاری و نهادهای بین‌المللی) در تبیین این درگیری است. این نوشتار از نوع پژوهش کیفی است و با رویکردی توصیفی‌تحلیلی مبتنی بر مناظرۀ نو نو درگیری قره‌باغ را بررسی می‌کنیم. داده‌ها را نیز با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و مقاله‌ها گردآوری کرده‌ایم. یافته‌ها نشان می‌دهد که در بحران قره‌باغ رویکردهای نوواقع‌گرایی در سیاست کشورهای درگیر غالب بوده و رویکردهای نولیبرالی که بر همکاری و نقش نهادهای بین‌المللی ‌تاکید دارد، نتوانسته است در حل‌وفصل این بحران موثر باشد.

the karabakh conflict from a theoretical perspective with an emphasis on the neo-liberalism/neo-realism debate

the collapse of the soviet union was accompanied by border, ethnic and geopolitical crises in the territories that gained independence. the power vacuum resulting from this collapse led to the formation of a region with an anarchic structure. the ethnic, religious, and linguistic diversity in this region, as well as the imposed and heterogeneous borders with this ethnic, religious and linguistic plurality and the lack of development of the state-nation building process, have faced this region with challenges that have resulted in wars in recent decades in this region. the karabakh conflict, which began in 1988 and continues to this day, is one of the most important crises in the region with regional and international dimensions. although international institutions, especially the united nations security council, have issued numerous resolutions emphasizing the belonging of karabakh and its surrounding areas to the republic of azerbaijan and calling on armenia to use its influence over the armenians of karabakh to force them to comply with security council resolutions, various factors have prevented the peaceful return of the occupied territories to the republic of azerbaijan. the question arises: how can the karabakh crisis and its beginning and end be explained from the perspective of the neo-neo debate? the main hypothesis is that the military solution to the karabakh crisis and the ineffectiveness of institutions such as the minsk group, demonstrate the superiority of neo-realist indicators (self-help, power maximization in an anarchic environment) over neo-liberal indicators (international cooperation and institutions) in explaining this conflict. this article is a qualitative research type. we examine the karabakh conflict with a descriptive-analytical approach based on the neo-neo debate. data was collected using library resources and articles. the findings show that in the karabakh crisis, neo-realist approaches have dominated the politics of the countries involved and neo-liberal approaches that emphasize cooperation and the role of international institutions have failed to be effective in resolving this crisis.