دیپلماسی واسطه‌گرایانۀ روسیه در پروندۀ هسته‌ای ایران (2002 تا 2022)

یکی از چالش‌های مهم سیاست بین‌الملل در هزارۀ جدید، تحول‌های روابط ایران و غرب بوده است. تلاش‌های ایران برای دستیابی به توانایی هسته‌ای و نقشی که روسیه در این رابطه داشته، همواره زیر ذره‌بین غرب بوده است. نه غرب و نه روسیه خواستار دستیابی ایران به توانایی هسته‌ای نظامی نیستند. با اینکه بارها تهران این موضوع را رد کرده است، همواره کشورهای غربی در این مورد ابراز نگرانی کرده‌اند. روسیه به‌عنوان عضو دائم شورای امنیت  که در توسعۀ فناوری هسته‌ای ایران نقش داشته، به نامزد کاملی برای داشتن نقش واسطۀ بانفوذ در پروندۀ هسته‌ای ایران تبدیل شده است. در این نوشتار دیپلماسی روسیه در برابر فعالیت‌های هسته‌ای ایران در سال‌های 2002 تا 2022 (آغاز بحران تا جنگ اوکراین) را بررسی می‌کنیم و به‌دنبال پاسخ این پرسش هستیم که «مدل روسی» واسطه‌گری و مواضع نوسانی روسیه در راهبردهای واسطه‌گرایانه‌اش در طول بحران هسته‌ای چگونه تحلیل می‌شود؟ در این پژوهش با استفاده از رویکرد تحلیلی و در قالب روش کیفی و بهره‌گیری از مفهوم‌شناسی میانجیگری، استدلال می‌کنیم روسیه به‌عنوان واسطه‌گر اصلی در بحران هسته‌ای ایران، با استفاده از قدرت وتوی خود در شورای امنیت و حفظ توازن در روابط با تهران، از مذاکرات هسته‌ای به‌عنوان ابزاری برای حفاظت از منافع ملی و مخالفت با دستیابی ایران به فناوری هسته‌ای نظامی بهره‌برداری کرده است.

russia's mediating diplomacy in the iranian nuclear dossier (2002-2022)

one of the key challenges in international politics in the new millennium has been the evolving relations between iran and the west. iran’s pursuit of nuclear capabilities and russia’s involvement in this context have consistently been under western scrutiny. neither the west nor russia supports iran acquiring military-grade nuclear technology, despite tehran’s repeated denials. as a permanent member of the un security council and participant in the joint comprehensive plan of action (jcpoa), russia has emerged as a prominent and influential candidate for mediating the iranian nuclear case. this study explores russia’s diplomatic approach toward iran’s nuclear activities from 2002 to 2022 (spanning the onset of the crisis to the ukraine war), aiming to analyze the “russian model” of brokerage and moscow’s shifting strategies throughout the nuclear standoff. through an analytical framework and qualitative methodology, using the conceptual perspective of mediation theory, this research argues that russia, as a key mediator, has used its veto power in the security council and balanced its relations with tehran to protect its national interests and oppose iran's development of military nuclear technology.