تحلیل موقعیتی مواضع بازیگران مختلف در آلودگی رودخانۀ ارس

در این نوشتار به بحران آلودگی رودخانۀ ارس در مرز میان ایران، جمهوری آذربایجان و ارمنستان می‌پردازیم. با استفاده از روش پژوهش تحلیل موقعیت کلارک که یکی از رهیافت‌های نظریه‌پردازی داده‌بنیان یا همان نظریۀ گراندد است، نقش‌ها و مواضع بازیگران اصلی در این بحران ‌محیط زیستی را بررسی می‌کنیم. داده‌ها را به‌وسیلۀ مصاحبه‌های عمیق با 21 نخبۀ دانشگاهی و افراد آگاه در زمینۀ محیط زیست منطقه و تحلیل اسناد موجود به‌عنوان منابع تکمیلی گرد‌آورده‌ایم. یافته‌های این نوشتار نشان می‌دهد که جوامع محلی، صنایع بزرگ و نهادهای بین‌المللی همراه با دولت‌های کشورهای همسایه، مسئولیت‌ بیشتری در ایجاد و مدیریت آلودگی دارند، اما در مورد مسئولیت‌ها و راهکارهای کاهش آلودگی دیدگاه‌های متفاوتی دارند. نخست، نقش دولت‌ها در بحران آلودگی رودخانۀ ارس بیشتر بر مدیریت ناکارآمد منابع، نبود نظارت کافی بر صنایع و اجرای ناقص قوانین ‌محیط زیستی متمرکز بوده است. همچنین دولت‌ها در ایجاد همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای حل بحران، به‌دلیل تضاد منافع و اولویت‌های سیاسی، عملکرد مطلوبی نداشته‌اند. دوم، صنایع محلی به‌دلیل رویکردهای ناپایدار بهره‌برداری از منابع، نقش مهمی در گسترش آلودگی دارند. سوم، چون آلودگی، بر جوامع محلی آثار مستقیم دارد، آنان خواستار مشارکت بیشتر در فرایندهای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری هستند. چهارم، سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان‌ ملل و نهادهای محیط زیستی جهانی تلاش می‌کنند نقش تسهیلگر را داشته باشند، اما تضاد منافع و موانع نهادی  کشورها مانع همکاری موثر شده است.

a topical analysis of stakeholders’ positions on aras river pollution

this article addresses the pollution crisis of the aras river, which spans the border between iran, azerbaijan, and armenia. using clarke's situational analysis, which is a grounded theory approach, the roles and positions of key actors in this environmental crisis are examined. data were collected through in-depth interviews with 21 academic elites and individuals knowledgeable about the region's environment, as well as analysis of existing documents as supplementary sources. the research findings indicate that: first, the role of governments in the aras river pollution crisis is mainly focused on inefficient resource management, inadequate supervision of industries, and incomplete implementation of environmental laws. furthermore, governments have not performed well in building regional and international cooperation to resolve the crisis due to conflicting interests and political priorities. second, local industries play a significant role in spreading pollution due to unsustainable resource exploitation approaches. third, while local communities suffer from the direct effects of pollution, they also demand greater participation in decision-making and policymaking processes. fourth, international organizations such as the united nations and global environmental institutions attempt to play a facilitating role, but conflicting interests and institutional barriers between countries hinder effective cooperation.