ارزیابی تغییرات کیفی آب رودخانه مرزی ارس در ورودی و خروجی سد خداآفرین با استفاده از شاخص‌های کیفی آب

برآورد قابل اطمینان از تغییرات پارامترهای کیفی آب در مخازن کشور به منظور برنامه‌ریزی‌های کارآمد و بهره‌برداری از منابع آبی در مقیاس زمانی و مکانی حائز اهمیت است. در مطالعه حاضر ابتدا ارزیابی تغییرات پارامترهای کیفی آب سد خداآفرین در دو ایستگاه ورودی و خروجی به مخزن سد طی دوره مطالعاتی سال آبی 1400 و 1401 مدنظر قرار گرفت. سپس جهت شناسایی و طبقه‌بندی کیفیت آب برای مصارف مختلف از شاخص‌های irwqi، nsfwqi و cwqi استفاده گردید. مطابق نتایج، حداکثر مقدار پارامترهای کیفی آب از جمله کدورت، مجموع کلیفرم، نیترات، tds، tss، ec، do، bod5 و cod به ترتیب معادل 5900 (ntu)، 35000 (mpn/100 ml)، 3/11، 7/1001، 5580، 1590 (us/cm)، 3/12، 5/5 و 32 (mg/l) برآورد گردید. مطابق نتایج به دست آمده bod در خروجی مخزن نسبت به ورودی به میزان 3/10 درصد کاهش می‌یابد. دلیل کاهش آن نسبت به ایستگاه ورودی، کاهش تجزیه مواد آلی و تبدیل آن به ترکیبات معدنی بوده که علت آن را می‌توان فعالیت باکتری‌ها قلمداد کرد. متوسط مقدار cod برای ورودی و خروجی سد خداآفرین به ترتیب معادل 4/13 و 8/13 میلی‌گرم بر لیتر محاسبه شد که افزایش 9/2 درصدی را نشان می‌دهد. با ارزیابی مقادیر شاخص‌های کیفیت آب مشخص گردید که بازه تغییرات شاخص‌های irwqi و nsfwqi در خروجی سد خداآفرین به ترتیب بین 39 تا 4/72 و 54 تا 78 به دست آمد که براساس شاخص cwqi نیز این مقدار معادل 40 محاسبه شد که نشان‌دهنده بهود کیفیت آب در خروجی مخزن آب است. کاهش سرعت آب و ته‌نشین شدن آب در پشت مخزن سد و رقیق‌سازی آب مخزن بواسطه ورود رودخانه هاکاری باعث گردیده تا کیفیت آب در خروجی در وضعیت قابل قبولی قرار داشته باشد. اما در ورودی سد خداآفرین به علت ورود آلاینده‌‌های مختلف کیفیت آب براساس مقادیر هر دو شاخص در طبقه نسبتا بد و بد قرار گرفت.

evaluation of water quality changes in aras border river downstream and upstream of khodaafrin dam using water quality indicators

reliable estimation of changes in water quality parameters in the country’s reservoirs is important for efficient planning and exploitation of water resources on a temporal and spatial scale.  in this study, firstly, the evaluation of the changes in the water quality parameters of khoda afarin dam at the two inlet and outlet stations to the dam during the study period of the water year 1400 and 1401 was considered. then irwqi, nsfwqi and cwqi indexes were used to identify and classify water quality for different uses. according to the obtained results, the maximum values of water quality parameters, including turbidity, total coliform, nitrate, tds, tss, ec, do, bod5 and cod are respectively equivalent to 5900 (ntu), 35000 (mpn/100 ml), 11.3, 1001.7, 5580, 1590 (us/cm), 12.3, 5.5 and 32 (mg/l) were estimated. according to the obtained results, the bod at the outlet of the dam is reduced by 10.3% compared to the inlet. the reason for its decrease compared to the inlet station is the decrease in the decomposition of organic matter and its conversion into inorganic compounds, which can be attributed to the activity of bacteria. the average value of cod for the inlet and outlet of khodaafrin dam was calculated as 13.4 and 13.8 mg/lit, respectively, which shows an increase of 2.9%. by evaluating the values of water quality indicators, it was found that the range of changes of irwqi and nsfwqi indicators at the outlet of khodaafrin dam was between 39 to 72.4 and 54 to 78, respectively. also, based on the cwqi index, this value was calculated as 40, which indicates the improvement of water quality at the outlet of the dam.