دیدگاه دانشجویان و اعضای هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی گناباد در زمینه موانع و تسهیل‌کننده‌های رعایت اخلاق در پژوهش

زمینه و هدف: مدرسین دانشگاهی یکی از گروه‌های اصلی پژوهشگران هستند و دانشجویان نیز در این راه نوپا محسوب می‌شوند. بنابراین بررسی دیدگاه و رعایت اخلاق در پژوهش ‌توسط آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، بدین‌ترتیب این مطالعه با هدف بررسی دیدگاه دانشجویان و اعضای هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی گناباد در ارتباط با موانع و تسهیل‌کننده‌های رعایت اخلاق در پژوهش در سال 1399 انجام شد. روش: در این مطالعه توصیفی مقطعی، 66 عضو هیات‌علمی با روش سرشماری و 144 دانشجوی دانشگاه علوم پزشکی گناباد به روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل فرم اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه کدهای اخلاقی و موانع و تسهیل‌کننده‌های اخلاق در پژوهش ساخته شده توسط خسروان و همکاران بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار spss 18 و به کمک آمار توصیفی و تحلیلی تحلیل شد. برای بررسی تبعیت داده‌ها از توزیع نرمال از آزمون کولموگروف اسمیرنوف استفاده شد. در تحلیل داده‌ها از آزمون‌ کای اسکوئر استفاده شد. سطح معنی‌داری کمتر از 0.05 لحاظ شد. ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده ‌است. یافته‌ها: 66 نفر (31.5 درصد) شرکت‌کنندگان عضو هیات‌علمی و 144 نفر (68.5 درصد) دانشجو بودند. مهم‌ترین موانع رعایت اخلاق در تحقیق از دیدگاه دانشجویان (84 درصد)، در مرحله انتخاب موضوع مربوط به «آگاهی ناکافی پژوهشگر در مورد اخلاق در پژوهش» و از دیدگاه اعضای هیات‌علمی (50 درصد)، در مرحله بازنگری مدارک موجود مربوط به «نداشتن مهارت در بازنگری مدارک موجود اعم از مهارت جستجو» بود. مهم‌ترین تسهیل‌کننده‌ رعایت اخلاق در پژوهش از دیدگاه اعضای هیات‌علمی (68.2 درصد)، «تاکید بیشتر به موضوع اخلاق در پژوهش در زمان ارائه درس روش تحقیق» و از دیدگاه دانشجویان (37.5 درصد)، «برگزاری کارگاه‌های آموزشی اخلاق حرفه‌ای و پژوهشی» بود. نتایج در مورد موافق‌بودن با رعایت کدهای اخلاق در پژوهش از دیدگاه‌ دانشجویان و مدرسین در سه مرحله انتخاب موضوع تحقیق و بیان مساله، بازنگری مدارک موجود و تجزیه و تحلیل، گزارش و انتشار نتایج اختلاف آماری معنی‌داری (به ترتیب 0.001>p= 0.00،،‌p و 0.01=p) را نشان داد. نتیجه‌گیری: علیرغم وضعیت خوب رعایت اصول اخلاقی و عملکرد مناسب کمیته اخلاق در پژوهش، هنوز هم موانعی بر سر راه رعایت بهتر موازین اخلاقی در پژوهش وجود دارد. برگزاری کارگاه‌های آموزشی ادواری، پایش دقیق طرح‌های پژوهشی و فراهم‌کردن زیرساخت‌های لازم، ضروری به نظر می‌رسد.

the perspective of the students and the faculty members of gonabad university of medical sciences towards the inhibitors and the facilitators of ethical compliance in research

background and aim: considering that university professors are one of the main groups of researchers and as students tend to be novices in this regard, it is of particular importance to examine their perspective and compliance with ethics in research. therefore, this study was conducted with the aim of investigating the perspectives of the students and the faculty members of gonabad university of medical sciences towards the inhibitors and the facilitators of ethical compliance in research in 2019.methods: in this cross-sectional descriptive study, 66 faculty members and 144 students of gonabad university of medical sciences were selected through census and stratified random sampling, respectively. the research tools included a demographic information form as well as the questionnaire of ethical codes and inhibitors and facilitators of ethical compliance in research. the data were analyzed through spss version 18, using descriptive and analytical statistics. the kolmogorov-smirnov test was used to investigate the compliance of the data with the normal distribution. the chi-square test was used in data analysis, with a p-value<0/05.ethical considerations: in all the stages of writing the present research, while respecting the originality of the texts, honesty and trustworthiness has been observed.results: sixty-six participants (31.5%) were faculty members and 144 of them (68.5%) were students.  the most important inhibitor of ethical compliance in research from the students' point of view (84%), in the stage of choosing the topic, was the researcher’s insufficient awareness of ethics in research. from the faculty members' point of view (50%), the most important inhibitor of ethical compliance in research in the stage of reviewing the existing documents was the lack of skill in reviewing the existing documents including search skills. the most important facilitator of ethical compliance in research was placing more emphasis on the issue of ethics in research while presenting the course of research methods, from the faculty members' point of view (68%) and holding educational workshops on professional and research ethics, from students' point of view (37.5%). the results regarding the agreement to use ethical codes in research from the perspectives of the students and the professors in the three stages of choosing the research topic and stating the problem, reviewing the available documents and analyzing and reporting and publishing the results of statistical differences, showed the significance levels of p<0.001, p=0.007 and p=0.01, respectively.conclusion: despite the good state of ethical compliance and the appropriate performance of the ethics committee in research, there are still obstacles on the way to reaching better ethical compliance. the need to hold periodic training workshops, monitor research projects closely and provide the necessary infrastructure is felt.