تاثیر عقلانیت، هوشمندی و عواطف در عاملیت اخلاقی حقوقی هوش مصنوعی از منظر علوم شناختی نوین

زمینه و هدف: هدف اصلی این مقاله مطالعه بررسی نقش عقلانیت، هوشمندی و احساسات (عواطف) به عنوان مولفه‌های ذهنی فیزیکی در عاملیت اخلاقی حقوقی هوش مصنوعی از چشم‌انداز یافته‌ها و دستاوردهای علوم شناختی معاصر است. منظور از عاملیت اخلاقی حقوقی هوش مصنوعی، توانمندی سیستم‌های دارای هوش مصنوعی جهت گزینش تصمیم‌گیری مستقل از انسان و مسئولیت‌پذیری آن‌ها در برابر پیامدهای تصمیمات خود می‌باشد. روش: پژوهش حاضر از نوع مروری است. منابع و داده‌های مورد نیاز به شیوه کتابخانه‌ای و با مراجعه به تارنماها بانک‌های اطلاعاتی معتبر داخلی نظیر civilica، magiran و پایگاه داده‌های بین‌المللی نظیر scopus، isc از محل کتاب‌ها و مقالات سال‌های 24-2009 گردآوری شده است. تعداد 72 مقاله و کتاب (67 منبع انگلیسی و 5 منبع فارسی) به عنوان منابع کلی مقاله جهت بررسی نهایی انتخاب گردیدند، سپس از میان 72 مستند، 22 منبع به طور مستقیم با یافته‌های حاصل از پژوهش مرتبط هستند که در بخش یافته‌ها مورد اشاره قرار گرفته‌اند. ملاحظات اخلاقی: این پژوهش با رعایت کامل تمامی ملاحظات اخلاقی در خصوص رعایت امانتداری، صداقت اصالت متون انجام گرفته است. یافته‌ها: در وضعیت کنونی بنا بر نظر غالب دانشمندان علوم شناختی، به دلیل ساختار الگوریتمی و غیر بیولوژیکی سیستم‌های هوش مصنوعی و فقدان عقلانیت ماهوی و حیث التفاتی (فقدان خود، خودآگاهی، چشم‌انداز حاوی باورها و ترجیحات مخصوص خود)، فقدان برخورداری از هوش سیال سطح بالا، فقدان ساختار بیولوژیکی و آناتومیک سیستم عصبی مغزی انسان جهت ادراک عاطفی، نمی‌توان از عاملیت اخلاقی حقوقی مستقل هوش مصنوعی سخن به میان آورد. در نقطه مقابل برخی پژوهشگران بر عاملیت حداقلی یا مشارکتی هوش مصنوعی باور دارند. با این وجود با پیشرفت هوش مصنوعی در زمینه مولفه‌های پدیداری و ذهنی انسان مانند (نظیر ادراک عاطفی، برخورداری از هوش سیال، برخورداری از خود و خودآگاهی)، در آینده می‌توان برای آن‌ها نیز عاملیت مستقل اخلاقی و حقوقی قائل شد. نتیجه‌گیری: هرچند در وضع کنونی هوش مصنوعی فاقد توانایی‌های ذهنی انسان جهت برخورداری از عاملیت مستقل است، اما با گسترش و پیشرفت این فناوری در آینده، در صورت مجهزشدن هوش مصنوعی به توانمندی‌های ذهنی انسان (عقلانیت ماهوی، هوش سیال و ادراک عاطفی)، دستیابی هوش مصنوعی به عاملیت اخلاقی حقوقی مستقل دور از دسترس نخواهد بود.

the effect of rationality, intelligence and emotions on the moral-legal agency of artificial intelligence from the perspective of modern cognitive science

background and aim: the main objective of this article is to investigate the role of rationality, intelligence and emotions as mental-physical components in the moral-legal agency of artificial intelligence, based on the findings and achievements of contemporary cognitive science. moral-legal agency of ai refers to the ability of ai systems to make independent decisions and to be held accountable for the consequences of their decisions.methods: this is a review study. the necessary resources and data were collected through library research and by accessing reputable domestic databases such as civilica and magiran and international databases such as scopus, using books and articles from 2009-2024. a total of 72 articles and books (67 english and 5 persian sources) were selected as the main sources for the final review.  of these 72 documents, 22 sources are directly related to the research findings, which are mentioned in the findings section.ethical considerations: this research was conducted in full compliance with all ethical considerations regarding honesty and originality of texts.results: currently, according to the prevailing view of cognitive scientists, due to the algorithmic and non-biological structure of ai systems and the lack of inherent rationality (lack of self, self-awareness, a perspective containing its own beliefs and preferences), the lack of high-level fluid intelligence and the lack of the biological and anatomical structure of the human nervous and brain system for emotional perception, it is not possible to speak of independent moral-legal agency for ai. conversely, some researchers believe in minimal or participatory agency of ai. however, with the advancement of ai in the areas of human-like phenomenal and mental components (such as emotional perception, fluid intelligence, self and self-awareness), it may be possible in the future to attribute independent moral and legal agency to them.conclusion: although ai currently lacks the mental capabilities necessary for independent agency, with the development and advancement of this technology in the future, if ai is equipped with human-like mental abilities (inherent rationality, fluid intelligence and emotional perception), achieving independent moral-legal agency will not be out of reach.