تاملی در رویکرد فایده‌گرا و وظیفه‌گرا نسبت به حقوق بیمار در بحران‌های سلامت

زمینه و هدف: لزوم رعایت حقوق بیمار از مسائل مهم در مباحث اخلاق پزشکی و حقوق شهروندی است. در شرایط وقوع بحران‌های سلامت که نظام درمانی با چالش‌های مهمی‌، از جمله کمبود منابع درمانی و بیمارستانی و همچنین کمبود منابع انسانی مواجه است، دوراهی‌های اخلاقی پیچیده‌ای در خصوص رعایت حقوق بیمار مطرح می‌شود. از یکسو بر مبنای نگاه فایده‌گرایانه به حقوق بیمار، باید با لحاظ مصالح جمعی و منافع عمومی، ‌در صورت لزوم از رعایت بخشی از حقوق بیماران صرف‌ نظر کرد تا بتوان بر شرایط بحرانی غلبه کرد. از سوی دیگر بر مبنای نگاه وظیفه‌گرایانه، شرایط بحرانی مجوزی برای نادیده‌گرفتن حقوق بیماران نیست و نمی‌توان بحران‌های ناشی از شرایط بیرونی را مبنایی برای محروم‌کردن بیماران از حقوق اساسی خود دانست. مساله‌ای که باید مورد بحث قرار گیرد، ‌این است که کدام یک از ‌این دو رویکرد، به لحاظ اخلاقی و عملی می‌تواند در بحران‌های سلامت مبنای عمل باشد و نظام درمانی را به لحاظ عملی و نظام حقوقی را به لحاظ مبنایی به سمت مسیر درست راهنمایی کند.روش: در ‌این پژوهش با روش تحلیلی توصیفی، مفهوم، پیامدها و نقد هر کدام از رویکردهای دوگانه در خصوص حقوق بیمار در بحران‌های سلامت مورد بررسی قرار گرفته است.ملاحظات اخلاقی: در نگارش این مقاله، اصول اخلاقی و حرفه‌ای امانتداری در نقل مطالب و ارجاعات و رعایت صداقت و صحت مبنا قرار گرفته است.یافته‌ها: با توجه به تبعات غیر انسانی رویکرد فایده‌گرایی و نیز عدم انعطاف‌پذیری لازم در رویکرد وظیفه‌گرایی با توجه به محدودیت‌های عملی در شرایط بحرانی، راه حل مناسب به عنوان یک نظریه میانه‌رو تحت عنوان آستانه وظیفه‌گرایی پیشنهاد ‌شده است.نتیجه‌گیری: قاعده ‌این است که وظیفه اخلاقی نظام درمانی در خصوص رعایت حقوق بیمار در دوره بحران نیز باقی می‌ماند و صرفاً در صورتی که منفعت جمعی به آستانه خاصی برسد که غیر قابل چشم‌پوشی باشد، می‌توان تعهد اخلاقی ناظر بر رعایت حقوق بیمار را به طور موقت نقض کرد.

a reflection on the utilitarian and duty-oriented approach to patient rights in health crises

background and aim: the necessity of observing the rights of the patient is one of the important issues in the field of medical ethics and civil rights. in the case of health crises, the health system faces important challenges, including a lack of medical and hospital resources, as well as a lack of human resources and there are complex ethical dilemmas regarding the observance of patient rights. on the one hand, based on the utilitarian view of the rights of the patient, collective and public interest takes precedence and if necessary, some of the rights of patients may be denied so that critical conditions can be overcome. on the other hand, on the basis of a deontological view, critical conditions will not justify ignoring the rights of patients and crises caused by external conditions cannot be considered as a basis for depriving patients of their basic rights. the issue that needs to be discussed is which of these two approaches can be ethically and practically a basis for action in health crises and is appropriate in relation to civil rights issues.method: in this study, by analytical and descriptive methods, the concept, consequences and critique of each of the dual approaches to patient rights in health crises have been studied.ethical considerations: in writing this article, the ethical and professional principles of trustworthiness in quoting materials and references and observing honesty and accuracy have been taken into account.results: considering the inhuman consequences of the utilitarian approach and the lack of flexibility in the duty-based approach with regard to practical limitations in critical situations, the appropriate solution has been proposed as a moderate theory called the threshold of conscientiousness.conclusion: the moral duty of the medical system to respect the patient's rights remains during the crisis period and only if the collective benefit reaches a certain threshold that cannot be ignored, the moral obligation to respect the patient's rights can be temporarily violated.