ارزیابی رهنمودها و قوانین بین‌المللی حقوق بشری ناظر بر دستکاری ژنوم انسانی با تاکید بر خلاهای قانونی

زمینه و هدف: دستکاری ژنوم انسانی، در نظام‌های حقوقی مختلف، رویکردهای متعارضی را با خود همراه دیده است، به نحوی که دو رویکرد را در سطح سیاست جنایی دولت‌ها در این ارتباط شاهد هستیم: 1 رویکرد تنظیم‌گری به معنای اینکه دستکاری در ژنوم انسانی به جهت اینکه می‌تواند موجب رفع بسیاری از نابهنجاری‌های جسمی و جنسی شود، بایستی مدیریت شود و امکان منع کامل آن وجود ندارد. در این نظام‌های حقوقی، صرفاً در مواردی دستکاری در ژنوم انسانی، جرم‌انگاری شده‌اند که به اهداف غیر پزشکی صورت پذیرد؛ 2 رویکرد ممنوعیت کامل: در رویکرد ممنوعیت کامل، دستکاری در ژنوم انسانی خواه به اهداف پزشکی خواه به اهداف غیر پزشکی ممنوع شده است. در این رویکرد، نوعی اطلاق‌گرایی در اخلاق پزشکی دیده می‌شود. این در حالی است که رهنمودها و قوانین بین‌المللی حقوق بشری امروزه به این سمت و سو می‌روند که دستکاری در ژنوم انسانی نبایستی به صورت کلی ممنوع شوند، بلکه این عمل پزشکی بایستی در چهارچوب‌های مقررشده قانونگذار باشد، به نحوی که به کرامت انسانی احترام گذاشته شود.روش: این تحقیق از نوع نظری بوده و روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی است و روش جمع‌آوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای است و با مراجعه به اسناد، کتاب و مقالات صورت گرفته است.ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی‌طرفی و اصالت اثر رعایت شده است.یافته‌ها: حقوق بشر به عنوان مبنای نوین جرم‌انگاری در اکثر نظام‌های حقوقی، از جمله نظام حقوقی ایران مورد پذیرش نسبی یا مطلق قرار گرفته است. این تاثیرگذاری تا بدان جا بوده که حوزه‌های سنتی حقوق جزا نیز مصون از این تحولات نبوده است، از جمله حوزه‌های جدید پزشکی، دستکاری در ژنوم انسانی بوده که در ارتباط با جواز، ممنوعیت مطلق و تنظیم‌گری در ارتباط با آن، رویکردهای متفاوتی در سیاست جنایی کشورها دنبال شده است. رهنمودها و قوانین بین‌المللی در حوزه بشر بر این امر دلالت می‌نمایند که می‌بایستی از بین سه رویکرد فوق‌الذکر (جواز، ممنوعیت مطلق و تنظیم‌گری)، رویکرد تنظیم‌گری انتخاب شود.نتیجه‌گیری: با توجه به عدم جرم‌انگاری دستکاری در ژنوم انسانی در سیاست جنایی ایران، رجوع به منابع فقهی در وهله اول و رهنمودها و قوانین حقوق بشری بین‌المللی در وهله دوم به منظور تعیین راهکار الزامی می‌شود. در ارتباط با استدلالات فقهی، چهار دسته استدلالات، یعنی جواز مطلق، جواز موردی، حرمت ثانویه و حرمت اولیه مطرح شده است که به نظر می‌رسد که جواز موردی در این زمینه به نحو موثرتری مجاز باشد. در ارتباط با رهنمودهای حقوق بشری بین‌المللی نیز از دولت‌ها خواسته شده است تا به جای منع مطلق دستکاری در ژنوم انسانی، به تنظیم‌گری در این زمینه بپردازند.

evaluation of international human rights guidelines and laws regarding the manipulation of the human genome with anemphasis on legal loopholes

background and aim: manipulation of the human genome, in different legal systems, has seen conflicting approaches with it, so that we see two approaches at the level of criminal policy of governments in this connection: 1- the regulatory approach, meaning that the manipulation of the human genome is because it can cause the elimination of many physical and sexual norms, it must be managed and it is not possible to completely prevent it. in these legal systems, manipulation of the human genome has been criminalized only for non-medical purposes; 2-complete prohibition approach: in the complete prohibition approach, manipulation of the human genome, whether for medical or non-medical purposes, is prohibited. in this approach, a kind of applicativeism can be seen in medical ethics. this is despite the fact that international human rights guidelines and laws today are moving in such a direction that manipulating the human genome should not be prohibited in general, but this medical practice should be within the prescribed frameworks of the law in a way that respects human dignity be respected.method: this research is of a theoretical type and the research method is descriptive-analytical and the method of collecting information is library-based and it was done by referring to documents, books and articles.ethical considerations: in this research, the principles of trustworthiness, honesty, neutrality and originality of the work have been respected.results: human rights as the new basis of criminalization have been accepted relatively or absolutely in most legal systems, including the legal system of iran. among the new fields of medicine is the manipulation of the human genome, which has been followed by different approaches in the criminal policy of countries in connection with the license, absolute prohibition and regulation. international guidelines and laws in the field of humanity indicate that the regulatory approach should be chosen from among the three approaches mentioned above (permission, absolute prohibition and regulation).conclusion: considering the lack of criminalization of human genome manipulation in iran's criminal policy, reference is made to jurisprudence sources in the first place and international human rights guidelines in the second place in order to determine a mandatory solution. in connection with jurisprudential arguments, four categories of arguments, i.e. absolute permissibility, case permissibility, secondary sanctity and primary sanctity, have been proposed and it seems that case permissibility is more effectively allowed in this context. in connection with international human rights guidelines, governments have been asked to regulate in this field instead of absolutely prohibiting the manipulation of the human genome.