مبانی و ارکان مسئولیت کیفری پزشک آنکال در حقوق ایران

زمینه و هدف: از دیرباز بحث مسئولیت پزشک در اعمال طبابت دارای اهمیت و ارزش بوده است و همواره مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. به فراخور توسعه طبابت و به روزشدن آن و به تبع آن ایجاد عناوین مختلف برای یک پزشک، مسئولیت پزشک و امکان تعقیب ایشان از لحاظ قانونی اهمیتی دوچندان یافته است. مسئولیت پزشک آنکال که به عنوان یکی از مسئولیت‌های پزشک متخصص در بیمارستان‌ها و مراجع درمانی تلقی می‌شود، از جهت ایجاد مسئولیت‌ها و بایدها و نبایدها که باید رعایت نماید، دارای اهمیت به سزایی است. در حقوق کشور ما مسئولیت پزشک، مبتنی بر تقصیر است و به عنوان یک مسئولیت حرفه‌ای قلمداد می‌شود. در این پژوهش با توجه به مسئولیت مبتنی بر تقصیر حرفه‌ای پزشک و نیز دستورالعمل‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ضمن بررسی مبانی مسئولیت کیفری پزشک و بررسی ارکان مسئولیت کیفری پزشک آنکال به بررسی رابطه سببیت پرداخته می‌شود و در نهایت عوامل ساقط‌کننده مسئولیت پزشک و راه‌های جبران خسارت مورد بررسی و مداقه قرار می‌گیرد.روش: در نوشتار حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به بررسی مسئولیت کیفری پزشک آنکال می‌پردازیم.ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.یافته‌ها: مطابق دستورالعمل آنکالی پزشکان در بیمارستان‌های کشور مصوب 1402، مسئولیت نهایی و اصلی با پزشک معالج است و پزشک اخیر در صورت اثبات عدم تقصیر می‌تواند رافع مسئولیت پزشک آنکال گردد. یافته‌ها نشان می‌دهند که مسئولیت کیفری پزشک آنکال در صورتی که ارکان بزه متوجه پزشک باشد و رابطه سببیت بین رفتار و نتیجه رخ‌داده بر مبنای نظریه تقصیر پذیرفته‌شده در نظام عدالت کیفری ایران وجود داشته باشد، موجد مسئولیت کیفری بر اساس قوانین عام و خاص خواهد بود. در این میان، پزشک آنکال به دلیل مشاوره‌ای‌بودن نظرش، مسئول نهایی بیمار تلقی نمی‌شود و در مواردی که شرایط بیمار تهدیدکننده باشد و دسترسی به پزشک مقیم وجود نداشته باشد، مسئولیت مستقل پزشک آنکال مطرح می‌گردد. همچنین در سایر موارد، مسئولیت پزشک آنکال در کنار مسئولیت سایر افراد، در صورت جمع‌بودن شرایط مربوط به مسئولیت کیفری پزشک، محقق می‌گردد.نتیجه‌گیری: مسئولیت کیفری پزشک آنکال در پرتو ویژگی‌های خاص و حرفه‌ای خود تحت عنوان مسئولیت کیفری خاص تلقی می‌شود و در صورتی که ارکان بزه متوجه پزشک آنکال باشد و رابطه سببیت فیمابین رفتار و نتیجه رخ‌داده بر مبنای نظریه‌ی تقصیر پذیرفته‌شده در نظام عدالت کیفری ایران وجود داشته باشد، موجد مسئولیت کیفری بر اساس قوانین عام و خاص در این خصوص خواهد بود. به طور کلی با توجه به مشاوره‌ای‌بودن نظر پزشک آنکال، مسئول نهایی بیمار، پزشک مقیم تلقی می‌شود و در مواردی که شرایط بیمار تهدیدکننده است و دسترسی به پزشک به مقیم وجود ندارد، مسئولیت مستقل پزشک آنکال مطرح می‎‌گردد. در سایر موارد، مسئولیت پزشک آنکال در کنار مسئولیت سایر افراد، در صورت جمع‌بودن شرایط مربوط به مسئولیت کیفری پزشک، محقق می‌گردد.

analysis of the foundations and elements of criminal liability ofon-call doctors in iranian law

background and aim: the issue of physician liability in medical practice has long been significant and has always been a subject of discussion and examination. with the advancement and updating of medical practice and the consequent creation of various titles for physicians, the liability of doctors and the possibility of their legal prosecution has gained double importance. the liability of on-call doctors, considered one of the responsibilities of specialist doctors in hospitals and medical centers, is significantly important in terms of the responsibilities and obligations they must observe. in our country's legal system, physician liability is based on fault and is considered professional liability. this research, considering the professional fault-based liability of physicians and the guidelines of the ministry of health, treatment and medical education, examines the foundations of the criminal liability of physicians, the elements of the criminal liability of on-call doctors and the causal relationship. finally, it examines the factors that exonerate doctors from liability and the ways to compensate for damages.method: in this article, we will investigate the criminal responsibility of ankal doctor with descriptive-analytical method and using library sources.ethical considerations: in all stages of writing the present research, while respecting the originality of the texts, honesty and trustworthiness have been observed.results: according to the 2023 on-call physician guidelines in the country's hospitals, the ultimate and primary responsibility lies with the treating physician and the latter can absolve the on-call doctor of responsibility if no fault is proven. the findings indicate that the criminal liability of on-call doctors, if the elements of the crime are attributable to the doctor and a causal relationship between the behavior and the outcome based on the fault theory accepted in iran's criminal justice system exists, results in criminal liability based on general and specific laws. in this context, the on-call doctor, due to the advisory nature of their opinion, is not considered the final responsible party for the patient. however, in cases where the patient's condition is threatening and there is no access to a resident doctor, the independent responsibility of the on-call doctor arises. additionally, in other cases, the liability of the on-call doctor, alongside the liability of other individuals, is realized if the conditions related to the criminal liability of the doctor are met.conclusion: the criminal liability of the on-call doctor, in light of their specific and professional characteristics, is regarded as a specific criminal liability. if the elements of the crime are attributable to the on-call doctor and a causal relationship between the behavior and the outcome based on the fault theory accepted in iran's criminal justice system exists, it results in criminal liability based on general and specific laws in this regard. generally, given the advisory nature of the on-call doctor's opinion, the final responsible party for the patient is considered the resident doctor and in cases where the patient's condition is threatening and there is no access to the resident doctor, the independent responsibility of the on-call doctor is discussed. in other cases, the liability of the on-call doctor, alongside the liability of other individuals, is realized if the conditions related to the criminal liability of the doctor are met.