آسیب‌شناسی نظام تنظیم‌گری حمایتی از سوت‌زنی تخلفات درمانی در بخش سلامت در نظام حقوقی ایران

زمینه و هدف: بخش سلامت در تمامی کشور، منابع مالی عظیمی را به خود اختصاص می‌دهد. سروکارداشتن این بخش با جان مراجعه‌کنندگان، عدم امکان ریسک از سوی آن‌ها و سوت‌زنی تخلفات درمانی به همراه صرف منابع مالی گسترده، فرصت را برای ارتکاب تخلفات گسترده فراهم می‌آورد. از یکسو، کمبود امکانات نظارتی حاکمیتی و از سوی دیگر، نظارت گسترده عمومی بر این بخش به عنوان سوت‌زنی، می‌تواند راهگشا باشد. سوت‌زنی در حوزه تخلفات درمانی در بخش سلامت علاوه بر اینکه با تخلفات درمانی مبارزه می‌نماید، جنبه پیشگیرانه نیز با خود به همراه دارد. اهدافی که از این تحقیق انتظار می‌رود: اولاً شناسایی ظرفیت‌های مردمی در پیشگیری از تخلفات درمانی در بخش سلامت در نظام حقوقی ایران است؛ ثانیاً ارزیابی رویکرد نظام حقوقی ایران نسبت به حمایت از سوت‌زنی در زمینه تخلفات درمانی در بخش سلامت است.روش: این تحقیق در زمره تحقیقات نظری دسته‌بندی می‌شود و روش تحقیق نیز توصیفی تحلیلی است. روش جمع‌آوری اطلاعات در این تحقیق، کتابخانه‌ای است و از طریق رجوع به منابع دست اول، یعنی قوانین و مقررات و منابع دست دوم، یعنی دکترین حقوقی مرتبط صورت گرفته است.ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصول امانتداری علمی، بی‌طرفی و اصالت اثر رعایت گردیده است.یافته‌ها: به دلیل اینکه قاعده‌گذاری در حوزه سوت‌زنی، عموماً از سوی سازمان‌های نظام پزشکی صورت می‌گیرد، لذا نمی‌توان معتقد بود نهاد واضع، خود به عنوان نهاد در معرض بتواند تخلفات درمانی را به خوبی شناسایی نماید.نتیجه‌گیری: در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، سامانه 1690 وزارت بهداشت به عنوان یک سامانه سوت‌زنی در حوزه تخلفات درمانی عمل می‌نماید. با این حال، این سامانه نیز صرفاً با تخلفات پزشکان مقابله می‌نماید؛ این در حالی است که سوت‌زنی در حوزه تخلفات درمانی صرفاً شامل تخلفات پزشکان نمی‌شود، بلکه سطح گسترده‌ای از ذی‌نفعان را شامل می‌شود. به نظر می‌رسد که در حوزه سوت‌زنی تخلفات درمانی، وزارت بهداشت بایستی از تمرکز صرف بر تخلفات پزشکان در سیاستگذاری‌های خود پرهیز نموده و در این راستا بر تخلفات سایر ذی‌نفعان برای نمونه کادر درمان غیر از پزشکان نیز متمرکز شود. علاوه بر این، تفکیکی میان سوت‌زنی جرائم فساد اداری در حوزه درمانی و تخلفات درمانی در بخش سلامت ایران صورت نگرفته است و نظام افتراقی برای تفکیک تخلف و جرم در ارتباط با سوت‌زنی شکل نگرفته است. نهایتاً باید گفت که با توجه به اینکه تخلفات در حوزه سلامت به عنوان تخلفات تخصصی محسوب می‌شوند، سوت‌زنی نیز بایستی همگام با آن تخصصی شود. از این رو نمی‌توان در بسیاری از موارد، از افراد عادی این انتظار را داشت که نسبت به گزارش‌دهی تخلفات درمانی که جنبه تخصصی دارند، اقدام نماید.

pathology of the regulatory system supporting whistleblowing of medical malpractice in the health sector in the iranian legal system

background and aim: the health sector in the whole country allocates huge financial resources. dealing with the lives of clients, the impossibility of taking risks on their part and blowing the whistle on medical violations, along with spending vast financial resources, provides the opportunity to commit massive violations. on the one hand, the lack of governmental monitoring facilities and on the other hand, extensive public monitoring of this sector as whistle-blowing, can be a way forward. whistleblowing in the field of medical malpractices in the health sector, in addition to fighting against medical malpractices, also has a preventive aspect. whistleblowing is expected, secondly, to list the challenges and gaps that exist in this direction. the goals that are expected from this research are, firstly, to identify people's capacities in preventing medical malpractices in the health sector in iran's legal system and secondly, to evaluate the approach of the iranian legal system towards supporting whistle-blowing in the field of medical malpractices in the health sector.method: this research is categorized as theoretical research and the research method is descriptive-analytical. the method of collecting information in this research is a library and it has been done by referring to first-hand sources, i.e. laws and regulations and second-hand sources, i.e. related legal doctrine.ethical considerations: in this research, the principles of scientific trustworthiness, impartiality and originality of the work have been observed.results: due to the fact that rule-making in the field of whistle-blowing is generally done by medical system organizations, therefore, it cannot be believed that the authorizing institution, as the exposed institution, can identify medical violations well.conclusion: in the legal system of the islamic republic of iran, the 1690 system of the ministry of health acts as a whistle-blowing system in the field of medical violations. however, this system also only deals with doctors' violations; this is despite the fact that whistle-blowing in the field of medical violations does not only include the violations of doctors, but also includes a wide range of stakeholders. it seems that in the field of whistle-blowing medical violations, the ministry of health should avoid focusing only on the violations of doctors in its policies and in this regard, focus on the violations of other stakeholders, for example, the treatment staff other than doctors. in addition, there has not been a distinction between whistle-blowing, administrative corruption crimes in the medical field and medical violations in iran's health sector and a differential system has not been formed to separate violations and crimes related to whistle-blowing. finally, it should be said that due to the fact that violations in the field of health are considered specialized violations, whistle-blowing should also be specialized along with it. therefore, in many cases, ordinary people cannot be expected to report treatment violations that have a specialized aspect.