بررسی حقوقی کاهش و افزایش تعهد نفقه زوج نسبت به پرداخت هزینه‌های درمانی زوجه

زمینه و هدف: تعهد نفقه به عنوان یکی از مهم‌ترین تعهدات مالی زوج به زوجه در عقد نکاح دانسته می‌شود. قانون مدنی مصوب 1314 در ماده 1107، مصادیق نفقه را در موارد منصوص شرعی احصا کرده بود و نسبت به نیازهای دیگر زن، از جمله هزینه‌های درمانی و بهداشتی‌اش توجهی نداشت، اما با اصلاحات این قانون، از جمله ماده فوق در سال 1381، موارد نفقه در این ماده به صورت تمثیلی بیان شد و هزینه‌های درمانی و بهداشتی را نیز دربر گرفت، در خصوص اینکه تامین هزینه‌های درمانی و بهداشتی تا چه محدوده و میزانی برای زوج الزام‌آور می‌باشد و آیا کاهش و افزایش آن به نسبت سایر هزینه‌ها و مصادیق نفقه زن امکان‌پذیر است؟ موضوعی است که در پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای، پس از بیان نظریه‌های مطرح بررسی می‌گردد و اینکه نقش قانون و اراده زوجین در تعیین این محدوده و مقدار چقدر تاثیرگذار است، به عنوان اهداف و نتایج این تحقیق مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.روش: روش تحقیق پژوهش پیش رو، توصیفی تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات، مطالعات کتابخانه‌ای است.ملاحظات اخلاقی: این مقاله کاملاً به اصول اخلاقی، صداقت، رعایت حقوق، رازداری و اصل مالکیت مادی معنوی پایبند بوده است.یافته‌ها: نفقه یک تعهد قانونی است و قانونگذار است که حیطه آن را تعیین می‌نماید. به طور ویژه هزینه‌های درمانی چون مرتبط با کیان و تمامیت جسمی و روانی زوجه است، به طور ویژه جایگاه قانونی پیدا می‌کند و مورد توجه قانونگذار واقع می‌شود. در واقع تامین هزینه‌های درمانی زوجه تا جایی که مربوط به وظایف همسرداری و باروری می‌شود، جزء تکالیف و تعهدات بی‌چون و چرای زوج می‌باشد، ضمن آنکه اگر انجام این برخی اعمال و جراحی‌ها، حتی ضرورت درمانی نداشته و صرفاً جنبه زیبایی داشته باشد، اگر بنا بر خواست زوج باشد، از باب ایفای تعهد پرداخت هزینه‌های زندگی مشترک، مکلف به تادیه آن می‌باشد.نتیجه‌گیری: اصل حاکمیت اراده با توجه به قلمرو آن در حقوق خانواده، در بخش آثار نکاح، قابل پذیرش است و زوجین می‌توانند در رابطه با هزینه‌های درمانی چه به صورت کاهشی یا افزایشی به صورت ارادی توافق نمایند و این توافق نافذ است. با این همه به رغم پذیرش اصل حاکمیت اراده، در رابطه با کاهش و افزایش هزینه‌های درمانی، به طور استثنایی در این موارد این اراده، نافذ نیست: اول در جایی که افزایش هزینه‌های درمانی شامل هزینه‌های زیبایی صرف آن هم بدون خواست زوج گردد که در ابتدا دایره ان مجهول باشد و به علت جهل، شرط باطل گردد؛ دوم در جایی که کاهش هزینه‌های درمانی، سلامت جسمی یا روانی زوجه را به خطر بیندازد و منجر به عدم ایفای تعهدات وی به عنوان زن و مادر خانواده گردد که در این صورت نیز به علت مخالفت با نظم عمومی، بهداشتی، شرط غیر مشروع و باطل خواهد بود.

legal analysis of increase and decrease of husband's nafaqah (maintenance) obligation concerning payment of the wife's medical expenses

background and aim: the nafaqah or maintenance obligation constitutes a fundamental financial duty of the husband towards his wife in the marriage contract. the iranian civil code approved in 1935, specifically in article 1107, outlined circumstances for maintenance grounded in sharia principles while initially neglecting other needs such as medical and health expenses. the subsequent 2002 amendments to the code rectified this omission by explicitly incorporating these expenditures into the scope of maintenance obligation. this study analyzes the obligatory nature and extent of medical and health expenses, as well as their potential adjustments relative to other maintenance needs. employing a descriptive-analytical methodology, this research engages with relevant legal theories and considers the interplay between statutory provisions and the intentions of the couple. the findings aim to enhance the understanding of the legal framework governing marital financial responsibilities, particularly concerning health-related expenditures.method: the methodology adopted in this research is descriptive-analytical, with the data collection conducted through library studies.ethical considerations: this article is strictly committed to ethical principles, integrity, respect for rights, confidentiality and adherence to intellectual and material property rights.results: alimony (nafaqa) constitutes a legal obligation established by law, delineated by the legislator. in particular, medical expenses, as they pertain to the physical and mental well-being of the wife (zawjah), acquire significant legal status and are given due consideration by the legislator. the obligation to provide for the medical expenses of the wife is inherently linked to the husband's (zawj) responsibilities within the marital framework and roles of motherhood. consequently, should the husband request certain medical procedures or surgeries even when these lack medical necessity and are purely cosmetic in nature-the husband remains obligated, on the basis of his duties regarding shared marital finances, to bear the costs incurred.conclusion: the principle of the sovereignty of will (imam al-iradah), within the context of family law and the effects of marriage (nikah), is acknowledged as valid. spouses may consensually agree on the financial obligations related to medical expenses, whether through reduction (takhfidh) or augmentation (ziyada) and such agreements are enforceable. however, the principle of sovereignty of will is subject to exceptions concerning the adjustment of medical expenses. specifically, firstly, an increase in medical expenses associated solely with cosmetic interventions when pursued without the husband's consent and where the extent of such expenses remains indeterminate renders the conditional agreement void due to the principle of ignorance (jahl). secondly, a reduction in medical expenses that compromises the physical or psychological health of the wife, or impairs her capacity to fulfill her obligations as a wife and mother, would also be deemed impermissible (ghayr mashru') and void, as it contradicts public policy and health considerations in islamic legal thought.