مسئولیت پزشک به تعهد یا اجتناب از درمان در شرایط طبیعی و بحرانی در حقوق ایران و آمریکا

زمینه و هدف: تعیین مبنا و نوع مسئولیت پزشک، ارتباط تقصیر پزشک با قصد احسان وی، تمایز شرایط طبیعی و بحرانی، تمییز ماده 495 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 از ماده 510 قانون مزبور، تشخیص تبعیض مثبت از منفی، تعیین استاندارد درمان در شرایط طبیعی و بحرانی، با بررسی قوانین و نظریات حقوقدانان آمریکا و بهره‌مندی از قرآن کریم و نظریات فقها و حقوقدانان ایران، مورد هدف نویسندگان این نوشتار بوده است.روش: روش تحقیق پژوهش پیش رو، توصیفی تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات، مطالعات کتابخانه‌ای است.ملاحظات اخلاقی: این مقاله کاملاً به اصول اخلاقی، صداقت، رعایت حقوق، رازداری و اصل مالکیت مادی معنوی پایبند بوده است.یافته‌ها: در حقوق ایران، استاندارد درمان (معیار تقصیر) پزشک در شرایط طبیعی و بحرانی، شخص معقول و منطقی است، لیکن در حقوق آمریکا در شرایط طبیعی، معیار شخص معقول و منطقی، عوارض جانبی درمان و وظیفه پزشک به تکامل به کار می‌رود و در شرایط بحرانی از «نظریه سامری نیکوکار (احسان)» در جهت مصونیت پزشک بهره می‌برند. در حقوق ایران، در شرایط طبیعی و بحرانی، اصل بر عدم تعهد به درمان است، مگر اینکه رابطه قراردادی پزشک بیمار میان طرفین وجود داشته باشد یا اینکه تعهد به نفع ثالث (بیمار) در قرارداد بیمارستان و پزشک درج شده باشد. در این صورت، پزشک بر اساس ماده 495 قانون مجازات اسلامی باید عدم تقصیر خود را در مقام مدعی اثبات کند. در صورت عدم وجود قرارداد و اقدام وی به امداد یا درمان، منطبق با ماده 510 قانون مزبور، او می‌تواند در برابر ادعای تقصیر بیمار، به عنوان منکر و در مقام دفاع، به «احسان» استناد کند. اجتناب از درمان با استناد به «اصل عدم تعهد به درمان»، «اصل عدم جواز اجبار» و «قاعده اضطرار» سبب مسئولیت پزشک نمی‌شود. در حقوق آمریکا، در شرایط طبیعی بر مبنای «نظریه تقصیر»، «اصل بر عدم تعهد به درمان» است.نتیجه‌گیری: پس از بررسی و مطالعات صورت‌گرفته، مطابق با قوانین و حقوق ایران، قاعده فقهی «احسان»، نه به عنوان مبنای مسئولیت مدنی پزشک، بلکه دلیلی برای پزشک که می‌تواند در مقام مدعی یا منکر (وابسته به وجود یا عدم وجود قرارداد)، با استناد به آن، عدم تقصیر خود را اثبات نماید یا اینکه در مقابل ادعای تقصیر بیمار، از خود دفاع کند، مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین باید در هر شرایطی، اصل را بر عدم تعهد به درمان بیمار قرار داد، مگر اینکه برای درمان بیماری، توافق صورت گرفته باشد. تبعیض مثبت (تریاژ) برخلاف تبعیض منفی می‌تواند در بهبود فرآیند درمان در شرایط بحرانی کمک کند.

physician's liability to obligation or avoid treatment in normal and emergency conditions in iranian and american law

background and aim: determining the basis and type of physician's liability, connecting the physician's fault with his benevolent intention(ihsan), distinguishing between normal and critical conditions, distinguishing article (495) of the islamic penal code approved in 2012 with article (510) of that law, determining triage system from negative discrimination, determining standard of care in normal and emergency conditions, by examining the laws and opinions of american doctrines and benefiting from the holy quran and the opinions of iranian jurists, has been the goal of the authors of this article.method: the method of this study is descriptive-analytical and its data collection instrument is documentary-library.ethical considerations: this article has completely adhered to the moral principles honesty, respect for rights and confidentiality- and the principle of material-intellectual property.results: in iranian law, the standard of care (standard of fault) of a physician in normal and emergency situations is a reasonable person. but in american law, in normal conditions, reasonable person, adverse outcomes, duty to stay abreast are used and in emergency conditions, they use the good samaritan theory (ihsan) in the direction of the physician's immunity. in iranian law, in normal and emergency situations, the principle is that there is no obligation to treatment unless there is a contractual relationship between the physician and the patient, or the obligation to the benefit of the third party (patient) is included in the contract between the hospital and physician. in this case, according to article (495) of the islamic penal code adopted in 2013 the physician must prove his innocence as a claimant. in the absence of a contractual relationship between the physician and the patient and his/her action for relief or treatment, according to article (510) of the islamic penal code adopted in 2013, he/she can rely on ihsan against the claim of the patient's fault and as a defense. avoiding treatment based on the principle of non- obligation to treatment, the principle of not forcing treatment and the rule of emergency does not cause the physician's liability. in american law, under normal conditions, based on the theory of fault, the principle is principle of non-obligation to treatment.conclusion: after the investigation and studies, according to the laws of iran, the rule of ihsan is not the basis of the civil liability of the physician, but the physician can prove his innocence as a claimant or a denier (depending on the existence or non-existence of a contract) or defend himself against the patient's claim of fault. also, in any situation, the principle should be placed on the non-obligation to treat the patient unless there is an agreement or contract for the treatment of the disease. positive discrimination (triage), unlike negative discrimination (unfair treatment), can help improve the treatment process in emergency situations.