پرسمان فقهی حقوقی موضوع‌شناسی جنسیتِ تراجنسی‌ها

زمینه و هدف: قریب چهار دهه از صدور نخستین فتوای جواز بازآرایی‌جنسی تراجنسی‌ها می‌گذرد، با این ‌حال، قانونگذار رویکردی شفاف و دقیق درباره وضعیت تراجنسی‌ها در پیش نگرفته است. قانون حمایت خانواده 1391 با اشاره به تغییر جنسیت، تلویحاً، جراحی بازآرایی‌ جنسی را مبدا شناسایی تراجنسی‌ها دانست، در حالی ‌که قانون حمایت از اطفال و نوجوانان 1399، با علم به ناکارآمدی این نحوه از شناسایی برای کودکان و ضرورت اتخاذ تدابیر قانونی برای حمایت از ایشان، اختلال‌ هویت جنسی را ملاک قرار داد. به نظر می‌رسد این رویکردهای متفاوت و حداقلی، معلول ناکارآمدی در نظریه‌پردازی است. از یکسو نظریه‌پردازی کارآمد در گرو برساختن سنجه‌ای دقیق برای شناسایی موضوع و از سوی دیگر برساختن سنجه در گرو موضوع‌شناسی است، پس موضوع‌شناسی جنسیتِ تراجنسی‌ها نخستین گام برای نظریه‌پردازی و خروج از این برزخ قانونی است.روش: این پژوهش از نوع پژوهش‌های نظری، به روش توصیفی تحلیلی با رجوع به منابع کتابخانه‌ای است.ملاحظات اخلاقی: در انجام تمامی مراحل نگارش پژوهش، صداقت و امانتداری به همراه حفظ اصالت متون رعایت شده است.یافته‌ها: موضوع‌شناسی جنسیت در رویکرد فقیهان متفاوت از رویکرد نوین محاکم برخی کشورها است. به ‌این ‌ترتیب‌ که فقیهان، جنسیت را موضوعی عرفی، عرف عام را مرجع صالح و جنسیتِ ظاهری را سنجه شناسایی جنسیت می‌دانند، در حالی ‌که رویکرد نوین بر صلاحیت متخصصان حوزه جنسیت تاکید کرده و هویت جنسیتی را سنجه شناسایی تراجنسی‌ها قرار داده است.نتیجه‌گیری: عرف در درک موضوعات پیچیده، ناتوان و سنجه جنسیت‌ظاهری در شناسایی تراجنسی‌ها ناکارآمد است. به  وارونه، سنجه هویت جنسیتی، افزون ‌بر کارایی در شناسایی تراجنسی‌ها و جداسازی آنان از دیگر وضعیت‌ها، به دلیل دقت‌های تخصصی، عاری از اجمال بوده و می‌تواند یاری‌گر قانونگذار در رفع خلاهای قانونی و اتخاذ رویکردی شفاف در شناسایی تراجنسی‌ها باشد. از منظر فقهی نیز می‌توان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های فقه پویا، گذر موضوع‌شناسی ایستا و اثبات تخصصی‌بودن موضوع، سنجه هویت جنسیتی و مرجعیت متخصص را پذیرفت.

jurisprudence and legal discourse aboutsubjectology of transsexual's gender

background and aim: since the first fatwa on the permission to reassign the sex of transsexuals، the legislator still has not had a clear approach regarding the situation of transsexuals. the family protection act considered sex reassignment surgery as the criteria to identify transsexuals. however، the protection of children and juveniles act considered sexual identity disorder as the criteria. nonetheless، it seems those insufficient and inefficient approaches are caused by the lack of efficient theorizing. on the one hand، efficient theorizing depends on correct thematic analysis and on the other hand، the correctness of the thematic analysis depends on finding valid references and making accurate criteria for identifying the issue. therefore، the first step in theorizing and passing this legal challenge is the thematic evaluation of the gender of transsexuals.methods: the research method is descriptive-analytical and data collection has been done in a library.ethical considerations: in order to organize this research، while observing the authenticity of the texts، honesty and fidelity have been observed.results: the criterion of muslim scholars of islamic jurisprudence for gender subjectology has been the apparent gender (especially sex organs) and the reference for gender identification has been considered common sense. on the contrary، the new approach emphasizes gender identity and the opinion of gender experts for identifying transsexuals' gender.conclusion: the criterion of gender identity، in addition to being efficient in identifying transsexuals and separating them from other similar conditions، is free of abstractions due to specialized accuracy and therefore can help the legislator in solving legal gaps and adopting a clear approach in identifying transsexuals. from the point of view of jurisprudence، it is possible to accept this approach by using the capacities of dynamic jurisprudence and pass dogmatism and static thematic.