راهبردهای قانونی و اصول حقوقی حاکم بر قوانین ایران و اتحادیه اروپا در زمینه ایمنی‌زیستی

زمینه و هدف: از منظر دکترین حقوقی دو راهبرد اصلی تنظیم‌گری در زمینه ایمنی زیستی وجود دارد که عبارتند از: 1 راهبرد دستور و نظارت یا سلسله مراتبی (از بالا به پایین)؛ 2 راهبرد حکمرانی جدید یا مقررات غیر دولتی (از پایین به بالا). راهبرد اخیر، شامل راهبرد‌های فرعی فراتنظیم‌گری، مقررات‌گذاری پاسخگو، خود تنظیم‌گری و تنظیم‌گری هوشمند نیز می‌باشد. با توجه به ارتباط عمیق ایمنی زیستی با مسائل محیط زیست، برخی اصول کلی حقوق محیط زیست نیز لازم‌الرعایه در قانونگذاری در عرصه ایمنی زیستی می‌باشند. از این رو با هدف تبیین و تحلیل تطبیقی این موضوعات در بسترهای قانونی متفاوت، در این پژوهش تلاش شده، ضمن بررسی ماهیت و بایسته‌های مفهومی هر یک از راهبرد‌ها و اصول حقوقی یادشده، چگونگی اعمال آن‌ها در قالب قوانین ایمنی زیستی ایران و اتحادیه اروپا نیز مورد ارزیابی و تحلیل قرار گیرد.روش: این مقاله به صورت تحلیلی تطبیقی می‌باشد و با روش کتابخانه‌ای، با بهره‌گیری از ابزار فیش برداری تهیه و تدوین گردیده است.ملاحظات اخلاقی: در تمامی مراحل نگارش مقاله حاضر، اصول اخلاقی پژوهش، به ویژه اصالت متن، صداقت، رازداری و امانتداری رعایت شده است.یافته‌ها: راهبرد تنظیم‌گری اتحادیه اروپا در زمینه ایمنی زیستی، بر مبنای اصل احتیاط استوار بوده و از منظر فرایند نیز سختگیرانه و دارای رویکرد چندسطحی است. در چنین وضعیتی، قاعده‌مندی محصولات تراریخته، با فرصت‌های زیادی جهت آموزش، اطلاع‌رسانی عمومی و مداخله سطوح متفاوت ذی‌نفعان (دولت، جامعه مدنی و نهاد‌های مستقل علمی) در امر تنظیم‌گری ایمنی زیستی همراه بوده است.نتیجه‌گیری: اگرچه قانون ایمنی زیستی ایران در سال 1388 با الگوبرداری از قوانین روز تدوین و تصویب شده، اما در مقایسه با قوانین ایمنی زیستی اروپا با رویکرد دستور و نظارت دولتی، اطلاع‌رسانی ضعیف و عدم مشارکت مردم در تصمیم‌گیری مواجه بوده و در برخی موارد نیز منجر به عدم انطباق مناسب با قواعد پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا شده است.

regulatory strategies and legal principles governing biosafety laws in iran and the european union

background and aim: according to the legal doctrines, there are two main regulatory strategies in the field of biosafety: 1. command and control approach or hierarchical strategy (top-down strategy); 2. new governance strategy or non-governmental regulations (bottom-up strategy). the last strategy includes also sub-strategies such as meta-regulation, responsive regulation, self-regulation and smart regulation. due to a close relationship between biosafety and environmental issues, some general principles of environmental law are required in order to be considered in regulatory processes in the field of biosafety. for this reason, the aim of this research is to explain and analyze these issues under different legal frameworks. in this research, while examining the nature and conceptual requirements of each of the aforementioned strategies and legal principles, their integrations in the biosafety laws of iran and the union europe are comparatively examined and analyzed.method: the research method is analytical-comparative. it has been prepared and compiled by library method using note-taking techniques.ethical considerations: in all stages of writing this paper, the ethical principles of research, especially, the originality of the text, honesty and confidentiality have been fully observed.results: the eu regulatory strategy in the field of biosafety is strictly based on the precausionary principle with a multi-level approach in the decision-making process. in such a situation, the regularity of transgenic products has been associated with many opportunities for education, public awareness and intervention of different levels of stackholders (government, civil society and independent scientific institutions) in regulation making process of biosafety.conclusion: although iran's biosafety law was drafted and approved with consideration of the new and modern laws in 2018, but compared to the eu biosafety laws, it is faced with the government command and control approach (top-down approach), poor public awareness, lack of public participation in decision-making, and in some cases it has also led to non- compliance with the cartagena protocol.