جبران خسارت ناشی از پژوهش‌های علمی؛ مبانی و ساختارها

زمینه و هدف: پژوهش‌های علمی به آن دسته از پژوهش‌هایی اطلاق می‌گردد که بدون قصد درمان و با هدف توسعه علوم زیستی یا شناخت آثار محصولات خوراکی و بهداشتی جدید بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، لذا به دلیل عدم وجود قصد درمان نمی‌توان مسوولیت مدنی ناشی از آن را با اقدامات درمانی و پزشکی مقایسه کرد. در این پژوهش سعی می‌گردد با تحلیل مبانی و ساختارهای مختلف جبران خسارت ناشی از پژوهش‌های علمی، چالش‌های هر کدام را شناسایی کرده و بهترین ساختار پیشنهاد گردد. روش: این تحقیق از نوع نظری بوده، ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‌باشد و روش جمع‏آوری اطلاعات به صورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.یافته‌ها: در کشورهای پیشرفته برای تشویق شرکت‌کنندگان در پژوهش‌های علمی از پوشش بیمه‌های خاص برای جبران خسارت آزمودنی استفاده می‌گردد و در مواردی که پژوهش‌های علمی توسط موسسات دولتی انجام می‌گیرد، خسارت آزمودنی از بودجه پژوهشی همان موسسه پرداخت می‌گردد. نتیجه‌گیری: در تحلیل‌های صورت‌گرفته روشن گردید که مبانی و نظام‌های سنتی جبران خسارت مانند نظریه تقصیر و نظریه ایجاد خطر در عمل یا باعث عدم جبران کامل خسارت آزمودنی می‌گردد یا ممکن است مانعی برای تحقیقات علمی محسوب گردند، لذا بهتر است از ساختارهای دیگری برای جبران خسارت آزمودنی انسانی در تحقیقات علمی استفاده شود که با توجه به مباحث صورت‌گرفته تضمین پرداخت خسارت آزمودنی از بودجه همان پژوهش در عمل منجر به توسعه تحقیقات علمی می‌گردد و نظام‌های سنتی جبران خسارت کارایی لازم را در جبران خسارت ناشی از پژوهش‌های علمی ندارد.

compensation for damage resulting from scientific research; foundations and structures

background and aim: scientific research refers to those researches that are conducted without the intention of treatment and with the aim of developing biosciences or knowing the effects of new food and health products on human subjects. therefore, due to the lack of treatment intention, the civil liability arising from it cannot be compare by therapeutic measures.method: this research is of theoretical type and the research method is descriptive-analytical and the method of data collection is library and has been done by referring to documents, books and articles.ethical considerations: in order to organize this research, while observing the authenticity of the texts, honesty and fidelity have been observed.results: in advanced countries, to encourage participants in scientific research, special insurance coverage is used to compensate the subject's damage, and in cases where scientific research is conducted by government institutions, the human subject's damage is compensated from the research budget of the same institution.conclusion: it became clear that the traditional principles and systems of compensation, such as the doctrine of fault and the theory of creating risk, in practice either cause the failure of the subject to be fully compensated or may be considered an obstacle to scientific research, so it is best that other structures to guarantee the compensation of human subjects should be used in scientific research, which according to the discussions, payment of the subject's damages from the budget of the same research in practice leads to the development of scientific research, and the traditional compensation systems are not effective in compensating the damages caused by scientific research.