بررسی انتقادی برخی گزینش‌ها و پیشنهادهای فروزانفر در متن مصحح کلیات شمس

بی شک غزلیات شمس، اثر گران‌سنگ مولانا، یکی از بی بدیل ترین آثار عرفانی جهان است که برخلاف مثنوی جایگاه پژوهشی خود را آن‌گونه که باید، درنیافته است. پس از طبع فروزانفر اصولاً پژوهش ها و آثاری که به‌لحاظ متنی روی این اثر صورت گرفت، از دل آن برگرفته شد. اگر هم تصحیحی انجام شد، به‌هیچ‌وجه هم بالای اثر مصحح فروزانفر نشد. اثری که گویا با بررسی نسخ بیشتر و تبارشناسی آن ها نیاز به پژوهش های گسترده تری دارد تا طبعی شایسته‌ی آن ارائه شود. تصحیح فروزانفر باوجود اینکه یکی از بی نظیرترین نمونه های تصحیح در ادب فارسی است و محصول کاری تقریباً جمعی است؛ اما خالی از ایراد نیست. ایرادهای این تصحیح جدای از بحث نسخه شناختی و چگونگی بهره وری از نسخ (روش تصحیح) در دو دسته می گنجد: دسته‌ی اول معطوف به گزینش های فروزانفر است. بی توجهی فروزانفر به برخی از زیرساخت های مضمون‌ساز مانند زیرساخت های روایی و تصویری باعث گزینش های غلط، در برخی از موارد شده است. ازقضا گزینش غلط معنای بیت را نیز فاسد و مهمل گردانیده است. توجه به نسخه‌بدل ها وجوهی را پیش رو می گذارد که با توجه به بررسی های جانبی اصالتی بیشتر نسبت به وجه موردگزینش فروزانفر دارد و معنا و فضای بیت را روشن می کند. در برخی موارد نیز فروزانفر مواردی را که مهمل و سقیم هست، با نشانه‌ی «ظ» که گویا حدس ایشان یا نسخی معرفی نشده است، پانوشت گردانیده که شایسته‌ی بررسی است. دسته‌ی دوم ایرادات که در نگاه اول ایرادات تصحیحی می نماید؛ درحالی‌که بیشتر مطبعی و حتی نگارشی است و چندان محل توجه این پژوهش نیست.

a review and suggestion of several selections in the publication of shams forouzanfar’s lyric poems

ghazaliyat shams is one of the valuable works of rumi along with masnavi. research on shams lyric poems is much less than masnavi and not in its proper place. after forouzanfar’s publication of shams lyric poems, research works should be taken from the text of this publication and if another edition was done, it would not be enough to research and correct forouzanfar at all. ghazaliyat shams is a work that needs more copies and more extensive research to provide a better edition. forouzanfar correction although one of the best examples of research in this field, is not without its drawbacks. the drawbacks of this edition, apart from the discussion of typography and how to use them, fall into two categories: the first category is related to forouzanfar’s choices, which sometimes ignore the artistic and narrative infrastructures and cause wrong choices. this negligence and wrong choice has naturally damaged the meaning of the bit as well. paying attention to some versions of exchanges and infrastructures will make a better choice. the second category is related to the problems that seem to be most of the printing defects that have been done in the printing house and have entered the text.