شگردهای روایی فراداستان تاریخی و رئالیسم جادویی (مطالعۀ موردی: داستان «اعتصام‌السلطنه» بیژن نجدی)

این مقاله با تمرکز بر داستان «اعتصام‌السلطنه» اثر بیژن نجدی، به بررسی نحوۀ به‌کارگیری شگردهای فراداستان تاریخی و رئالیسم جادویی می‌پردازد. مسالۀ اصلی پژوهش آن است که نشان دهد چگونه تلفیق این دو سبک روایی، با بهره‌گیری از تکنیک‌هایی خاص، روایت تثبیت‌شده و اقتدارمحور تاریخ را دچار گسست کرده و امکان خوانشی چندلایه، انتقادی و بازاندیشانه از گذشته را فراهم می‌آورد؛ خوانشی که تاریخ را از سلطۀ گفتمان قدرت رها ساخته و امکان شنیدن صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده را فراهم می‌کند. با رویکردی روایت‌شناسانه، مقاله تحلیل می‌کند که نجدی با بهره‌گیری از شگردهای فراداستانی چون راوی خودآگاه، روایت غیرخطی، شخصیت‌بخشی به اشیاء و چهارچوب‌شکنی، ساختار رسمی تاریخ را به چالش می‌کشد. در کنار این، مولفه‌های رئالیسم جادویی مانند خواب‌های نمادین، زبان شاعرانه، اروتیسم استعاری و دوگانگی واقعیت و خیال، جهانی روایی خلق می‌کنند که در آن مرز میان حافظه، اسطوره و تاریخ به‌تدریج محو می‌شود. تلفیق این دو سبک نه‌تنها دریافت تاریخ را از قالب‌های نهادینه‌شده و تک‌صدایی خارج می‌سازد، بلکه جایگاه خواننده را از موقعیتی منفعل به کنشگری معناگرایانه ارتقا می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نجدی تاریخ را نه به‌عنوان گزارشی عینی از رویدادها، بلکه به‌مثابۀ کنشی ادبی و انتقادی بازآفرینی می‌کند؛ کنشی که هدف آن احیای صداهای خاموش‌شده در حافظۀ جمعی و نقد روایت‌های مسلط تاریخی است.

the role of narrative in integrating historiographic metafiction and magical realism (a case study of bijan najdi's e'tesām al-saltaneh)

focusing on bijan najdi's short story e'tesām al-saltaneh, this article examines the ways in which the author employs the techniques of historiographic metafiction and magical realism. the central aim is to demonstrate how the convergence of these two narrative modes—through the use of specific techniques—disrupts stabilized, authoritative historical narratives and enables a multilayered, critical, and reflexive rereading of the past; a rereading that liberates history from the dominance of power-driven discourse and makes room for the voices that have been marginalized or silenced.through a narratological approach, the article analyzes how najdi challenges the formal structure of history by using metafictional strategies such as the self-conscious narrator, nonlinear narration, the personification of objects, and frame-breaking. alongside these strategies, the elements of magical realism—including symbolic dreams, poetic language, metaphorical eroticism, and the fluid interplay between reality and imagination—construct a narrative world in which the boundaries among memory, myth, and history gradually dissolve. the synthesis of these two modes not only releases historical perception from institutionalized and monologic frameworks but also transforms the reader's position from passive recipient to active meaning-maker. the findings show that najdi approaches history not as an objective report of events but as a literary and critical act of re-creation—an act aimed at reviving silenced voices in the collective memory and interrogating dominant historical narratives.