رسالۀ فارسی سرقات شعری از فخری هروی

سرقت ادبی یکی از موضوعات مهم و سابقه‌دار نقد ادبی است که برخی از بلاغیون فارسی‌زبان به تاثیر از آثار بلاغی عربی به‌اختصار و در ضمن مباحث علم بدیع به آن پرداخته‌اند، اما رسالۀ سرقات شعری نخستین اثر فارسی است که فخری هروی آن را هم به شکل کتابی مستقل و هم با وسعت مطالب و شواهد این موضوع بین سال‌های 940-962 ق در سرزمین سند تالیف و به نام حاکم آنجا، شاه حسن ارغون درآورده است. از این رساله یک نسخۀ عکسی در کتابخانۀ مرعشی قم و یک نسخۀ خطی در دارالکتب قاهره با عنوان تضمینات محفوظ است. فخری در رسالۀ خود انواع روش‌های سرقت شعری را در چهار قسم تصرف، توارد، تضمین و تکلف ذکر کرده که برخی از این اقسام شامل انواع جزئی‌تر و بیشترین مطالب دربارۀ تصرف است. او از برخی آثار بلاغی عربی نیز دربارۀ سرقت شعری استفاده کرده، اما برای ذکر شواهد اقسام سرقت و روش‌های آن از سروده‌های فارسی قرن‌های 4-10 ق بهره برده است. معرفی و تصحیح رسالۀ فخری از چند جهت اهمیت دارد: 1- آشنایی با اقسام چهارگانۀ سرقات شعری نزد فارسی‌زبانان 2- تشخیص شاعران تاثیرگذار و برخی از اشعار موثر آن‌ها 3- تعیین سرایندگان تاثیرپذیر و تکنیک‌های آنان در مواجهه با اشعار دیگران 4- مقایسۀ تطبیقی مسئلۀ سرقت شعری در بلاغت فارسی و عربی. در انتهای مقاله نیز به ضرورت و روش تصحیح و تحقیق سرقات شعری اشاره شده است.

the persian treatise on saraghat-e shea'ri (plagiarism in poetry) by fakhri heravi

plagiarism is one of the important and long-standing topics of literary criticism, which some persian-language rhetoricians have addressed in brief, under the influence of arabic rhetorical works, and also on the topics of ilm al-badi'. but the resale saraghat-e shea'ri by fakhri heravi, the first persian work that was written both as an independent book and with the breadth of content and evidence on this subject between 940-962 ah in the land of sind and in the name of the ruler there, shah hassan arghun. a photocopy of this treatise is kept in the mara'shi library of qom and a manuscript copy is preserved in the cairo darul-kutub under the title of tazminat. in his treatise, fakhri mentioned the types of poetry plagiarism in four types of tasarrof (appropriation), tawarod (unconscious imitation),  tazmin (poetic quotation), and  takallof (forced imitation), and some of these types include more detailed types and the most extensive discussions concern tasarruf (appropriation). he also used some arabic rhetorical works about poetry plagiarism, but he used persian poems of the 4th-10th centuries to mention the evidence related to its types and methods. the introduction and amendation of fakhri's treatise is important in several aspects: 1- familiarity with the fourfold categories of poetic plagiarism among persian speakers 2- identifying influential poets and some of their effective poems 3- determining the poets who were influenced and analyzing their techniques in engaging with the poems of others 4 – comparatively studying the issue of poetic plagiarism in persian and arabic rhetoric. at the end of the article, the necessity and method of emendation and research of fakhri's treatise is mentioned.