ابونواسِ ایرانی و شعرِ بی قافیه

بررسی پیوندهای میان شعر پارسی دری و شعر ایران پیش از اسلام یکی از موضوعات مهمی است که توجه برخی از پژوهش‌گران داخلی و خارجی را به خود جلب کرده است. پاره‌ای از پرسش‌هایی که درباره شعر ایران پیش از اسلام مطرح است در پیوند با مولفه‌های صوری و ساختاری مانند وزن و قافیه است. بعضی پژوهش‌ها نشان از آن دارد که شعر باستانی ایرانیان معمولاً بی‌قافیه بوده است. اکنون این پرسش به میان می‌آید که آیا دنباله این «بی‌قافیه» به شعر پارسی یا عربیِ پس از اسلام نیز کشیده شده است یا خیر. در این مقاله به یک نمونه شگفت‌انگیز شعر از ابونواس ایرانی اشاره می‌شود که به زبان عربی است و قافیه ندارد. این نمونه جالب در کتاب العمدة فی محاسن الشعر اثرِ ابن رشیقِ قیروانی آمده است. احتمال دارد که ابونواس با توجه به اینکه ایرانی بوده است این ویژگی را از آن سنت گرفته باشد. می‌توان گفت که این نخستین شعرِ سپیدی (blank verse) است که در جهانِ اسلام سروده شده است.

abū nuwās the iranian and the first free verse in arabic

one of the significant topics that has drawn the attention of some iranian and foreign scholars is the investigation of the connections between dari persian poetry and pre-islamic iranian poetry. among the questions raised in studies of pre-islamic iranian verse are those concerning formal and structural features such as meter and rhyme. some studies suggest that ancient iranian poetry typically lacked rhyme. the central question of this article is whether this unrhymed feature persisted in post-islamic persian or arabic poetry. to address this, the author points to an example of arabic verse by the iranian-born poet abū nuwās, which notably lacks rhyme. this poem is preserved in al-ʿumda fī maḥāsin al-shiʿr. given abū nuwās’s iranian background, the author proposes that this feature may have been influenced by the unrhymed poetic tradition of pre-islamic iran.