بازشناسی دو الگوی روایی از متون زردشتی در بیتی از شاهنامه

این پژوهش بر آن است تا از بیت «به رشک‌اندر اهریمن بدسگال / همی رای زد تا بیاگند یال» از داستان کیومرث در شاهنامه تفسیری تازه ارائه دهد. ازاین‌رو با ذکر بیت مذکور و نگاه انتقادی به تفاسیر ارائه شده آغاز می‌شود. سپس با تکیه بر دو کلیدواژۀ «رایزنی» و «قوی‌شدن»، به منابع زردشتی رجوع می‌کند و شواهدی را از حضور دو الگوی روایی در این متون موردبررسی قرار می‌دهد. جمع‌آوری، بررسی، تحلیل و مقایسۀ ساختاری شواهد مذکور با رویکردی توصیفی-تحلیلی نشان می‌دهد الگوی نخست از سه مرحلۀ 1-انجمن‌شدن، 2-رایزنی 3- اقدام و الگوی دوم از پنج مرحلۀ 1-اطلاع از سرنوشت، 2-بیهوشی/بی‌حرکتی، 3-برانگیختن، 4-هوشیاری/حرکت 5-اقدام تشکیل شده است. سپس در نتیجۀ تحلیل و تفسیر مفهوم بیت مذکور بر اساس الگوهای فوق، آشکار می‌شود که این الگوها با پشت سر گذاشتن تحوّلاتی به بیت مذکور راه یافته‌اند. مفهوم این بیت درواقع اهریمن را توصیف می‌کند که برای آشفتن روزگار کیومرث، فرزندش سیامک و مردم، به رایزنی و مشورت با دیوان می‌نشیند. او به‌واسطۀ این رایزنی و طرح پیشنهادهایی با هدف آشوب، کشتار و ویرانی از جانب دیوان، قدرت می‌گیرد و سپس با تصویب نقشۀ حمله، فرزندش خزوران را با سپاهی از دیوان برای عملی کردن این نقشه راهی می‌کند. هم‌چنین در توجیه ادغام دو الگوی مذکور در این بیت می‌توان گفت احتمالاً این الگوها به سبب هم‌پوشانی برخی عناصر در هم ادغام شده و در این بیت به‌صورت الگوی نهایی چهار مرحله‌ای 1-اطلاع، 2-انجمن‌شدن، 3-رایزنی و 4-اقدام درآمده‌اند.

recognizing two narrative patterns in zoroastrian sources through a verse in shahnameh

this study aims to offer a new interpretation of the verse “in envy, the malevolent ahriman / held counsel until he rise in might” from the story of gayōmart in the shahnameh. it begins with a critical review of previous interpretations of the verse. then, focusing on two key concepts—counseling (rāy-zanī) and empowerment (biyāgend yāl)—it turns to zoroastrian texts and, through examining some relevant evidences, extracts two distinct narrative patterns. the first pattern consists of three stages: 1. assembly (gathering), 2.counsel, 3.action. the second pattern comprises five stages: 1. foreknowledge of a predetermined destiny, 2. the paralysis or unconsciousness, 3.incitement, 4. reawakening /mobilization, 5. action.a descriptive-analytical and comparative analysis of the verse based on those two models indicates that the verse presents an evolved synthesis of both narrative models. in this narrative, ahriman, in an effort to disrupt the order of the world of gayōmart, his son, siyamak, and humankind, holds counsel with the demons. the outcome of these deliberations is the acquisition of power, culminating in a plan to annihilate, carried out by sending his son, khazurān, and an army of demons. in the final analysis, a four-stage structure emerges that appears to synthesize the two original patterns: 1. awareness, 2. assembly, 3. deliberation, 4.action. this structure likely results from the convergence of shared elements in the two primary patterns and finds expression in the verse under discussion.