تلفیق گفتمان ‌ها در زندگی و شخصیت جلال‌الدین محمد بلخی (مولانا)

غالباً تصور می‌شود گفتمان فقهی و عرفانی و به‌ تبع آن، عرفا و فقها نسبت تخاصمی یا متضاد دارند، چنان‌که گویا فقه و تصوف ذاتاً غیرقابل‌جمع‌اند. نیز هر دو گفتمان اموری یک‌دست و بی منفذ تصور می‌شود که از هرگونه تداخل با یکدیگر شدیداً پرهیز دارند؛ اما در تاریخ شخصیت‌های متعددی ظهور کرده‌اند که در عین ارتقا به مناصب والای فقاهت، دارای گرایش‌های شدید عرفانی هم بوده‌اند؛ به‌طوری‌که می‌توان آن‌ها را عارف – فقیه نامید. تصورات شبیه به این، کمابیش دربارۀ نسبت میان دو گفتمان تصوف و سیاست نیز وجود دارد. حال آن‌که سه گفتمان سیاسی، فقهی و تصوف در طول تاریخ وابستگی‌ها، پیوستگی‌ها و همگرایی‌های متعددی داشته‌اند. از دیگر سو، وقتی به عناصر گفتمانی سیاست، فقاهت و تصوف نگاه می‌کنیم، در مواردی آن‌ها را غیرقابل‌جمع می‌یابیم. ما در پی بررسی چگونگی تلفیق گفتمان‌های به ظاهر ناسازگار در زندگی و شخصیت مولانا هستیم. رویکرد ما تحلیل متنی و استفاده از نظریۀ تحلیل گفتمان است و در پایان نشان داده‌ایم که گفتمان‌های سیاسی، فقهی، اقتصادی و عرفانی در همه دوره‌های زندگی مولانا با یکدیگر تلفیق‌شده‌اند و تصوراتی که زندگی مولانا را به دو دوره کاملاً منفک و در تقابل با یکدیگر مطرح کرده‌اند، نادرست است.

integration of discourses in the life and personality of jalāl al-‍dīn muḥammad rūmī (mawlana)

it is often assumed that the discourses of jurisprudence (fiqh) and mysticism (irfan), and by extension, jurists (fuqaha) and mystics (sufis), hold an antagonistic or contradictory relationship, as though fiqh and sufism are inherently irreconcilable. both discourses are also perceived as monolithic and impermeable, rigorously avoiding any form of interaction with one another. however, throughout history, numerous figures have emerged who, while attaining high positions in jurisprudence, also exhibited profound mystical inclinations, to the extent that they could be described as mystic-jurists (arif-faqih). similar perceptions exist regarding the relationship between the discourses of sufism and politics. yet, in reality, the three discourses of politics, jurisprudence, and sufism have historically shared numerous dependencies, connections, and convergences. on the other hand, when we examine the discursive elements of politics, jurisprudence, and sufism, we find instances where they appear irreconcilable. this study seeks to explore how seemingly incompatible discourses were integrated in the life and persona of rumi (mawlana). our approach involves textual analysis and the application of discourse analysis theory. in the end, we demonstrate that the political, jurisprudential, economic, and mystical discourses were interwoven throughout all periods of rumi’s life. the notion that rumi’s life can be divided into two entirely separate and opposing phases is, therefore, incorrect.