طبقه‌ بندی، نقد و تحلیلِ اشاراتِ فاقدِ ماخذ، دربارۀ احوالِ ابوسعید ابوالخیر در متون کهن ادب فارسی

دربارۀ ابوسعید، غیر از مقامه‌های موجود، دیگر مقامه‌هایی نیز وجود داشته که اکنون نشانی از آن‌ها در دست نیست. ازجمله قراینی که وجودِ این مقامه‌ها را به اثبات می‌رساند، تعددِ اشاراتی جدید به احوالِ شیخ است که در برخی منابع دیده می‌شوند. برای این اشارات، دو ویژگی می‌توان درنظر گرفت. نخست، شاذ بودن؛ دیگر آن‌که در مقامه‌های بازمانده، برای هیچ‌کدام ماخذی نمی‌توان یافت. جستارِ حاضر به طبقه‌بندی و تحلیلِ این اشارات پرداخته است. نتایجِ حاصل از پژوهش، موید آن است که اشاراتِ مذکور را ذیل پنج مجموعه می‌توان طبقه‌بندی و بررسی کرد. مجموعۀ نخست، آن اشاراتی هستند که با توجه به اطلاعاتی که از طریقِ مقامه‌های بازمانده در اختیار است، برای آن‌ها با وقایعِ حیاتِ ابوسعید، تناسبی نمی‌توان در نظر گرفت. مجموعۀ دیگر، مضامینی را شامل می‌شوند که از محتوایِ برخی اقوال، ابیات یا از مضمونِ بعضی مفاهیم اخذ شده‌اند. سه‌دیگر، مواردی را در برمی‌گیرد که نشان‌دهندۀ دگردیسیِ برخی از وقایعِ حقیقی هستند. چهارم، ضمنِ آن‌که با احوالِ ابوسعید، سازگاری کامل دارند، اطلاعاتی افزون‌تر از آنچه از طریقِ مقامه‌های بازمانده به آن‌ها می‌توان دست یافت، در اختیار می‌گذارند. پنجم، مبیّنِ حکایاتی هستند که احتمالاً به دلیلِ شُبهه و ضعف در اسناد، به مقامه‌های رسمی و شناخته‌شده راه نیافته‌اند. از منظرِ آشناییِ بیشتر با احوالِ بوسعید، برای مجموعۀ نخست، اهمیتی نمی‌توان درنظر گرفت. مجموعۀ دوم، دارای اهمیتی تقریباً نسبی است. امّا مجموعه‌های سوم تا پنجم، حائز کمالِ اهمیت هستند.

categorizing, critiquing, and analyzing sourceless signals about the circumstances of abu sa’id abu al-khayr in ancient persian literary texts

regarding abu sa’id abu al-khayr, besides the existing references that are called “maqama” (book written about the life and sayings of a sufi sheikh), there are other references whose whereabouts are currently unknown. one compelling evidence for the existence of these references is the unique and rare mentions of abu sa’id’s life found in some sources. two significant features characterize the specific references: their rarity, and the absence of sources for any of them in the existing references. this study analyzes, critiques, and classifies these mentions. the results suggest that categorizing this type of source-less mentions into five sets, with the content of at least two sets being particularly significant. these sources provide additional information beyond what can be obtained from the surviving references, offering a more general awareness of the lost manuscript contents. it seems that authors of some ancient persian literary texts have utilized documents that were either inaccessible to the authors of existing references or were deliberately omitted due to various reasons, including reluctance, suspicion, or weaknesses in the documents.