دلایل و پیامدهای بحران آب در ایران: ارائه یک روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد

در سال‌های اخیر، بحران آب به یکی از چالش‌های حیاتی در سیاستگذاری عمومی ایران تبدیل شده است. این پژوهش با هدف شناسایی دلایل اصلی بحران آب و بررسی راهبردها و پیامدهای آن در ایران انجام شده است. با استفاده از روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد (اشتراوس و کوربین) و انجام 23 مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته با خبرگان، داده‌ها گردآوری و به شیوه کدگذاری تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهند که عامل محوری بحران، مدیریت ناپایدار منابع آب است که تحت تاثیر سوء سیاستگذاری‌های گذشته و نبود نظارت کارآمد به‌ویژه در حوزه بهره‌برداری از منابع آب‌های زیرزمینی قرار دارد. علاوه بر این، عوامل انسانی همچون توسعه نامتعادل صنعتی و کشاورزی، تغییرات اقلیمی و کمبود تکنولوژی‌های نوین در مصرف بهینه آب، از عوامل تشدیدکننده بحران به شمار می‌روند. این پژوهش همچنین به راهبردهای پیشنهادی جهت بهبود مدیریت منابع آبی کشور پرداخته و توصیه‌های سیاستی مشخصی برای تضمین پایداری منابع آبی ارائه می‌دهد. نتایج نهایی پژوهش نشان می‌دهد که بحران آب در ایران بیش از آنکه ناشی از تغییرات طبیعی باشد، ریشه در سیاستگذاری‌های ناکارآمد و مدیریت ضعیف منابع دارد.

causes and consequences of the water crisis in iran: a data-driven theoretical approach

in recent years, iran has faced an escalating water crisis, emerging as one of the country’s most pressing challenges in the realm of public policy. this study seeks to identify the underlying causes of the crisis and analyze its consequences, while also exploring strategic solutions. employing a data-driven theorizing method based on the grounded theory approach of strauss and corbin, the research involved 23 semi-structured interviews with subject-matter experts. the collected data were analyzed through systematic coding. findings indicate that the core driver of the crisis is unsustainable water resource management, a condition largely shaped by historical policy decisions and insufficient oversight, particularly regarding groundwater extraction. in addition, anthropogenic factors—such as disproportionate industrial and agricultural development, climate change, and limited application of modern water-efficient technologies—have intensified the crisis. the study also presents strategic recommendations to improve water governance and policy planning, offering actionable insights for achieving long-term sustainability of iran’s water resources. ultimately, the findings suggest that the root causes of iran’s water crisis lie not in natural phenomena, but in ineffective policy frameworks and mismanagement.