راهبردهای حفاظتی برای مدیریت منظرسرزمینی نمونه موردی: منطقه آزاد قشم

فعالیت‌های انسانی در دگرگونی سریع و عمیق سرزمین به‌مفهوم عام، تاثیر به‌سزایی دارد که با تغییرات اقلیمی و کاهش تنوع زیستی به‌شکل ویژه بروز می‌نماید. در تلاش برای توقف این عارضه، سیاست‌های زیست‌محیطی مدت‌هاست بر حفاظت از مناطق طبیعی که زیست‌گاه اقوام و گونه‌های مختلف جانوری و گیاهی است، متمرکز شده‌اند. بهبود دانش درحوزه پویایی اکوسیستم‌ها، همراه با تشخیص ناتوانی در حفاظت صرف از مناطق طبیعی، منجر به یک تحول بزرگ در پارادایم‌های این حوزه در اواخر دهه 90 میلادی شد و دیدگاه ایستا در رویکردهای حفاظتی به‌سوی پویایی در شبکه‌سازی جریان‌های زیستی و تنوع گونه‌ها در یک قلمرو مشترک با زیست انسانی ارتقاء یافت. ثبت ژئوپارک قشم در لیست جهانی یونسکو، ضمن امکان ایجاد زیرساخت‌های توسعه جزیره، موجب محدودیت‌هایی در مداخلات مدیریتی منظر سرزمینی جزیره نیز شده که بیشتر برآمده از نگاه گردشگری صرف به این مجموعه غنی است. شواهد، حاکی از اعمال نگاه جزءنگر در ارائه راهبردها برای مدیریت منظر سرزمینی محدوده مورد بحث بوده و کاستی چشم‌اندازی همه‌جانبه‌نگر که ادراکی یگانه و کلی را از جزیره ارائه دهد، محسوس است. این مقاله با بررسی تجارب روز دنیا در به‌کارگیری راهبردهای حفاظتی برای منظر سرزمینی، به‌دنبال تحلیل راهبردهای مدیریت منظر سرزمینی موجود در منظر منطقه آزاد قشم است که دارای مولفه‌های منظر سرزمینی منحصربه‌فرد ازجمله جنگل‌های حرا، تنگه چاهکوه، دره ستارگان و غار نمکدان است. مقاله با استناد به مفاهیم نظری موجود و انطباق آنها با داده‌های به‌دست آمده از برداشت و مشاهده میدانی در نقاط منتخب محدوده جغرافیایی مورد نظر، به تحلیل اثرگذاری یافته‌های مذکور در بستر جزیره قشم پرداخته است.از مطالعه میدانی محدوده موردبحث و با استناد به نظریه‌های جهانی درخصوص مدیریت منظر سرزمینی چنین برمی‌آید که مداخلات مدیریتی در فضا، علی‌رغم رعایت حداکثری استانداردهای حفاظت و چارچوب‌های مربوط‌به میراث فرهنگی و طبیعی، مادامی که با شیوه زندگی بومی آمیخته نشده و به‌مثابه مجموعه‌ای یکه با عنوان «منظر سرزمینی جزیره قشم» درک نشود، اثرگذاری معنایی و ادراکی حداقلی داشته و به نمایش‌های منقطع و هیجانی تقلیل خواهد یافت.

conservation strategies for territorial landscape management a study on qeshm free zone

human activities have significant impacts on the rapid and deep transformation of the territory perceived in its general sense; which is evidently manifested with climate changes and the decrease of biodiversity. with an approach to cease this obstacle, environmental policies have focused for a long time on the protection of natural areas, being the habitats of various animal and plant species. improved knowledge about the dynamics of ecosystems, along with the recognition of the impossibility of merely protecting natural areas, led to a major transfiguration of the paradigm in the late 1990s: a static perspective in conservation evolved to a dynamic one in networking biological flows and species diversity in a common territory with human life. by examining the world’s experiences in protection strategies for the territorial landscape, this article seeks to analyze the landscape management strategies in qeshm free zone, which owns unique landscape components such as mangrove forests, chahkouh gorge, setaregaran valley, and namakdan cave. the registration of qeshm geopark in the unesco world list, along with the possibility of creating an infrastructure for the island development, has also caused restrictions in the management interventions of the island’s territorial landscape; which is mostly due to a merely touristic approach regarding this rich land. it seems that the application of a partial approach in providing strategies for the management of the territorial landscape, and also the lack of a holistic perspective offering a single and general perception of the island is noticeable.