«الهیات» نزد ارسطو و نسبت آن با دین یونانی

پژوهشگران در مواجهه با الهیات ارسطو عموماً الهیات تنزیهی را به او نسبت می‬دهند. فیلسوف متاله در این الگو دین خود را از فلسفه نگرفته است، بلکه فلسفه را برای تفسیر و قرائت عقلانی خاصی از دین به کار می‬گیرد. او با استفاده از مفاهیم فلسفی تصوراتِ تشبیه‬زده از الوهیت را اصلاح، و الوهیت را تنزیه می‬کند. فیلسوف در این الگو پیش از تفلسف متدین است و با تفلسف قرائت خود را از دین تغییر می‬دهد. در حالی که رویکرد غالب در تفسیر ارسطو همین است، اما عده‬ای چون نتوانسته‬اند چنین الهیاتی در وی بیابند رویکرد دیگری اتخاذ کرده و اساساً الهیاتِ وی را منکر شده‬اند. در این مقاله پس از شرح این دو رویکرد و نشان‬دادن عدم تطابقشان با متون ارسطو به معرفی قرائت الهیاتیِ غیرتنزیهی از مابعدالطبیعه پرداخته‬ایم. فیلسوف در این الگو دینِ پیشافلسفی را عقلانی نمی‬سازد، بلکه در متنِ فلسفۀ خودش الوهیت و امر قدسی را تجربه می‬کند. در اینجا فلسفه مسبوق به دین نیست، بلکه دین مسبوق به فلسفه و محصولِ نهاییِ آن است. بنابراین ارسطو متدین به دین یونانی یا هر دین پیشافلسفیِ دیگری نبوده، بلکه دینِ او عین فلسفۀ اوست.

aristotle on ‘theology’ and its relationship with greek religion

in his metaphysics e.1, aristotle characterizes first philosophy as a theological science. however, positing that first philosophy should be synonymous with theology yields erroneous consequences. the contemporary understanding of theology has evolved into a discipline that purifies the god(s) borrowed from religious contexts. consequently, a philosopher is expected to align with a specific historical religion before engaging in philosophical inquiry. the philosopher purifies the same god(s) to whom they are faithful, and the essence of divinity remains constant both before and after philosophizing. unfortunately, no such religious affiliation is evident in aristotle's case. in this paper, we endeavor to present another possibility: a theology that is not purificatory. in this paradigm, theology does not necessitate pre-philosophical experience of the numinous; instead, it unfolds during the course of philosophical exploration, with religion following theology, not the other way around.