خیر اَعلی در روایات انس بن مالک

در سخن از تاریخ اندیشۀ اخلاقی مسلمانان، عصر صحابه دورانی هنوز ناشناخته و نکاویده است. اندیشه‌های رایج در این دوره در قالب روایت بازمانده‌اند؛ روایاتی که نگرش‌ها در مقام ارزیابی اعتبارشان مختلف است. یک شیوه در تحلیل تاریخی روایات اسلامی این می تواند باشد که با پذیرش انتساب روایت های هر راوی و تحلیل محتوای مجموع شان بکوشیم اندیشه های شخصیتی را بشناسیم که نماد نقل آنهاست. با این روش البته شخصیت تاریخی راوی شناخته نمی شود؛ اما می توان دریافتچه انگاره ای از وی در ذهن پذیرندگان روایت های منسوب به او نقش بسته است. چنین کوششی را می توان برای شناخت درک مسلمانان از شخصیت صحابه نیز دنبال کرد. از این جمله انس بن مالک (درگذشته 93ق) علم ساکن بصره در اواخر سده نخست هجری، و آخرین بازمانده از نسل صحابه است. مطالعه کنونی به مرور و تحلیل محتوای بخشی از روایات اخلاقی او اختصاص دارد؛ روایاتی که چارچوب کلی بینش او به خیر اعلی برای انسان را باز می نمایانند. مفروض گرفتن انتساب این روایت به انس و مرور آنها ما را با شخصیتی روبه رو می کند که ترویج برخی ارزش های اخلاقی را که در گفتار پیامبر (ص) یاد شده اند الویت شناخته، توضیحاتی بر آنها افزوده، و این گونه، سلوک اخلاقی خاصی را به پذیرندگان نعالیم خود باز نموده است. چنان که خواهیم دید، بینش های منتسب به انس ترکیبی از تفسیر آیات قرآن و گفتارهای نبوی مشهور درباره سرنوشت انسان، به همراه رویکردی انسان انگارانه به خدا که خود را خاصه در تفسیر او از آیات قرآنی مرتبط با قیامت باز می نماید.

the supreme good in the narrations of anas b. malik

speaking of the history of muslim moral thought, the age of the companions is still unknown and unexplored. common ideas in this period have survived in the form of narrations. attitudes are different in assessing their validity. one way in the histori cal analysis of these narrations can be that by accepting the attribution of the narrations of each narrator and analyzing the content of their collection, we will try to reconstruct the symbolized character which these naarations present. in the present study, we should try to use such a method to analyze the moral narrations of anas b. malik (d. 93 ah), a companion living in basra.this study is devoted to reviewing and analyzing the content of some of his moral narrations that reflect the general framework of his vision of the supreme good for human beings. the application of the above method confronts us with a personality who has promoted a combination of verses from the qur'an and famous prophetic sayings about human destiny along with incarnation of god.