بررسی انتقادی رویکرد میرسیدشریف گرگانی (جرجانی) به نظریۀ توحید وجودی

بررسی آثار میرسیدشریف گرگانی (م816ق) حکایت از آن دارد که نظریۀ وحدت وجود، یکی از پرسش‌های اصلی او بوده است و گرگانی سعی داشته تا آنجا که مقدور است، استدلال و شهود را در این موضوع به‌هم نزدیک کند. در نظر او، درک صحیح و تصدیق وحدت وجود عارفان، تنها با طوری ورای طور عقل، یعنی شهود، حاصل می‌شود؛ عقل می‌تواند «وحدت وجود» را ثابت کند، اما نه آنطور که عارفان بدان باور دارند، چراکه انکار کثرت در «موجود» در تعارض با حکم عقل به بداهت موجود بودن کثرات است. او متاثر از پیشینیان خویش، بر اساس استدلال ابن‌سینا بر توحید وجوبی، سعی در استدلال بر گونه‌ای از توحید وجودی نموده است که البته با مغالطات متعددی همراه است که قبول آن را غیرممکن می‌سازد. در این نوشتار، بر اساس روش اسنادی، بیانات گرگانی درخصوص توحید وجودی گردآوری شده است و سپس مورد توصیف و تحلیل فلسفی قرار گرفته است.

a critical examination of the approach of al-sayyid al-sharif al-jurjani to the theory of wahdat al-wujud

the review of the works of mir sayyid sharif jurjani (1816 ah) indicates that the theory of the unity of existence (waḥdat al wujūd) was one of his main questions. jurjani has tried to bring reasoning and intuition closer together in this matter as much as possible. according to his point of view, the correct understanding and recognition of the unity of the existence of mystics can only be achieved through the way beyond the way of reason, i.e. intuition. reason can prove the unity of existence, but not as the mystics believe, because the denial of plurality in existence is in conflict with the verdict of reason that the existence of multitudes is self evident. influenced by his predecessors, based on ibn sina's argument on divine monotheism, he has tried to argue on a kind of existential monotheism, which of course is accompanied by many fallacies that make it impossible to accept it. in this article, based on documentary method, jurjani's statements about existential monotheism have been collected and then described and analyzed philosophically.