کندوکاوی چند درپیرامونِ واژگان فلسفی در زبان پهلوی

در این گفتار نگارنده کوشیده است دربارة دو پرسش بنیادین پاسخ دهد، این که آیا ایرانیان در روزگار ساسانی، یعنی دورة پیش از اسلام، با مسائل و مفاهیم فلسفی و دانش فلسفه آشنایی داشته‌اند؟ و کدام متن از متون زبان پهلوی (فارسی میانه) محتوای فلسفی دارد؟ این گفتار با داده‌های واژگانی و زبانی از متون پهلوی به برخی از مقولات و مفاهیم فلسفی در دو بخش پرداخته است. در بخش نخست شش گروه از داده‌های واژگانی به نکات بدیهی فلسفی اختصاص دارد و در بخش دوم، ده گروه از واژگان در قالب نگاره (نمودار متنی) به برخی از مقولات بنیادین فلسفی اشاره داشته است، چون: هستی (کون)، جهان، گیتی (جهان مادی)، گیهان (عالمَ کُلّ)، آخشیج (عنصر)، رسته (روش، طریق، سلوک)، گوهر (جوهر)، چهر (سرشت)، خرد (عقل)، خودشناسی.

an investigation of some philosophical terms in pahlavi language

in this article, the author has tried to answer two fundamental questions: were iranians familiar with philosophical issues and concepts and the knowledge of philosophy in the sassanid era, that is, the era before islam? and which pahlavi text (middle persian) has philosophical content?this article deals with some philosophical categories and concepts in two parts with lexical and linguistic data from pahlavi texts. in the first part, six groups of lexical data are dedicated to obvious points, and in the second part, ten groups of words are expressed in the form of a diagram (text diagram) to some basic categories, such as: existence, material world, universe, element, method, path, conduct, essence, nature, intellect, self-knowledge.