تبیین لذت بی غرض زیباشناسانه کانتی از منظر علوم شناختی

اطلاق و تلقی زیبا از پدیدارهای هستی در درازنای اندیشه انسان اندیشمند، پیوسته یکی از موضوعات پرکشش و البته چالشی بوده است. فلسفه‌ورزی با همه ابزارها و رویکردهای گونه‌گون خودیکی از راه‌های پاسخ به این مسئله بوده و هست. یکی از فیلسوفانی که گام‌های بسیار ارزشمندی در مطالعه و بررسی امر زیبا و چیستی و چرایی آن برداشته است، امانوئل کانت است. نگره «لذت بی‌غرض» در رویارویی با امر زیبایکی از مهم‌ترین تاملات فلسفی اوست که در کتاب نقد قوه حکم به آن پرداخته است. طی چند دهه اخیر که رشد علوم تجربی به‌ویژه در حوزه‌ عصب‌شناسی،شتابی روزافزون گرفته است، دانشمندان این علوم تلاش کرده‌اند درضمن پژوهش‌های کلان خود،به فهم و درک علمی‌ای از برخی مسائل مشترک باعلوم انسانی و هنر،ازجمله زیبایی و لذت برآمده ازآن برسند.در این مسیر، یافته‌های بسیاردرخوری نیز ارائه کرده‌اند.این یافته‌هاوبرخی شباهت‌ها، زمینه ورود آنها به مطالعات میان‌رشته‌ای فلسفهو علوم شناختی را فراهم کرده است. آنچه در این جستار آمده است، مطالعه و بررسی‌ای است توصیفی و تحلیلی از لذت زیباشناسانه بی‌غرض کانتی و توضیحی که علوم شناختی برای آن خواهندداشت.بررسیها نشان می‌دهند با وجود چندلایه‌بودن این رابطه، تمایز «خواستن» و «دوست‌داشتن» در سیستم پاداش مغز، امکان لذت بی‌غرض به معنای کانتی آن را ممکن می‌سازد.

explanation of kantian disinterested aesthetic pleasure from the perspective of cognitive sciences

the attribution and perception of beauty in the phenomena of existence have consistently been one of the most intriguing and challenging subjects throughout the history of human intellectual thought. philosophizing, with its diverse tools and approaches, has been and remains one of the primary avenues for addressing this issue. among the philosophers who have made significant contributions to the study of beauty, its essence, and its underlying causes, immanuel kant stands out. his notion of &disinterested pleasure& in encountering the beautiful, elaborated in critique of judgment, is one of his most profound philosophical reflections. in recent decades, the accelerated growth of empirical sciences, particularly neuroscience, has led scientists to explore scientific understandings of shared topics between the humanities, arts, and their own disciplines—including beauty and the pleasure it evokes. their research has yielded notable findings, which, alongside observed parallels, have facilitated interdisciplinary studies bridging philosophy and cognitive sciences. this essay presents a descriptive and analytical examination of kantian disinterested aesthetic pleasure and the explanations offered by cognitive sciences. the study reveals that despite the complexity of this relationship, the distinction between &wanting& and &liking& within the brain’s reward system enables the possibility of disinterested pleasure in the kantian sense.