بررسی و تحلیل دیدگاه ملاصدرا در مورد خودآگاهی با نظر به رویکردهای ایستا و پویا به خودآگاهی در علوم شناختی و فلسفه ذهن

دیدگاه ملاصدرا در مورد خودآگاهی کاملاً با دیدگاه فلاسفه پیش از وی متفاوت است. این دیدگاه واجد برخی مولفه های ساختاری است که نظیر آنها در نظریه های جدید پویا در مورد خودآگاهی در علوم شناختی و فلسفه ذهن مشاهده می شود. طرفدار ان رویکرد پویا به خودآگاهی علی رغم برخی اختلاف نظرها در چند محور با یکدیگر توافق دارند. این محورهای مورد توافق می تواند به عنوان مولفه های ساختاری این رویکرد جدید شناخته شود. این مولفه ها عبارتند از الف) حقیقت من یا خود وابسته به جوهری مجرد و مستقل از بدن نیست بلکه ریشه در بدن و اندام بدنی دارد. ب) حقیقت خود و به تبع آن خودآگاهی امری ایستا نیست بلکه یک فرآیند پویا و رو به تکامل است. ج) ارتباط با جهان و انسانهای دیگر نقش کلیدی در تکامل خودآگاهی دارد. د) خودآگاهی نسبت مستقیم با بدنمندی دارد زیرا خودآگاهی حداقل در مراتب ابتدایی آن ریشه در تمایز بین بدن و محیط پیرامون دارد. لذا بدنمندی نقش بنیادین در شک لگیری خودآگاهی دارد. با نظر به آرای ملاصدرا در مورد خودآگاهی و غور در مبانی فلسفی وی به این نتیجه می رسیم که هرچند برخی مولفه های رویکرد پویا به خودآگاهی که در بالا بدان اشاره شد، مورد پذیرش ملاصدرا نیز هست. اما نمی توان دیدگاه وی را کاملاً منطبق با رویکرد پویا دانست ؛ زیرا وی بر اساس مبانی فلسفی خود از جمله جسمانیةالحدوث بودن نفس و حرکت جوهری بر این باور است که اولاً آنچه بر سازنده « من » یا « خود » است، امری جوهری است ؛ لذا وی دیدگاهی کاملاً جوهرانگار در مورد حقیقت « خود » دارد. ثانیاً از نظر وی این جوهر هرچند در ابتدا امری مستقل و جدای از بدن نیست، اما در ادامه سیر تکامل خود می تواند از قید بدنمندی رها شده و به امری مجرد از ماده تبدیل گردد.

studying and analysis of mulla sadra’s view about self-consciousness with regard to static and dynamic approaches to self-consciousness in cognitive sciences and philosophy of mind

introduction:nowadays, in contrast with the static (cartesian) approach to the self-consciousness, a new approach has emerged in the fields of cognitive sciences and philosophy of mind which is usually called dynamic (developmental) approach. the proponents of this approach including damasio, rochat, lawrenson, baker and many others despite some disagreements converge in several axes. these agreed axes as the structural components of this new approach are as follows: 1- the reality of self is not rooted in an abstract substance rather it is rooted in the body and its organs 2- the reality of self and consequently self-consciousness is not a static and fixed issue rather, it is a dynamic and developing process. 3- the relationship with others, namely external world and other human beings, has the key role in the development and evolvement of self-consciousness. 4- since self-consciousness at least in its primitive levels is deeply rooted in the distinction between body and peripheral world, embodiment has the fundamental role in the formation of self-consciousness. concerning mulla sadra’s view about self-consciousness and with deep contemplation on his philosophical bases we come to this conclusion that although some of the components of dynamic approach is accepted in mulla sadra’s philosophy,, mulla sara’s view about self-consciousness is a unique view which in spite of its commitment to some of the components of dynamic approach can not be fully categorized under this approach.