طرحواره‌های تصویری و کارکرد آن‌ها از دیدگاه زبان‌شناسی شناختی در سورۀ مبارکه حشر

معناشناسی ‌شناختی، زبان را به‌عنوان بخشی از توانایی شناختی بشر می‌داند که می‌تواند جهان متصور انسان را تبیین کند. تجربه‌های جسمانی عاملی مهم، برای شکل‌گیری مفاهیم در ذهن هستند. یکی از تئوری‌های اصلی در این حوزه طرحواره‌های تصویری (حجمی، حرکتی، قدرتی) است که از جمله مهم‌ترین سازوکارها جهت دریافت مفاهیم پنهان قرآن و ابزاری جهت تحلیل معانی آن است. در پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای مفاهیم سورۀ حشر با سازوکار طرحواره‌های تصویری مورد بررسی قرار گرفته تا تاثیر و کاربرد انواع طرحواره‌های تصویری در مفهوم‌سازی مضامین آیات و درک کاملتر از مفاهیم انتزاعی بر مخاطب روشن گردد . یافته‌ها نشان داد در سورۀ حشر مفاهیم عذاب، عبرت، قرآن، فقر و... با طرحوارۀ حرکتی و جهنم، لجاجت، قلب، ایمان، حسد و... با طرحوارۀ حجمی و کفر، ایمان، ترک بخل، تقدیر و... با طرحوارۀ قدرتی و نیز برای بیان «فقر» در قالب دو طرحوارۀ حرکتی و قدرتی و «قرآن» در قالب دو طرحوارۀ حرکتی و حجمی استفاده ‌شده‌است. نتایج بیانگر آن است در این سوره هر سه نوع طرحواره به‌کار رفته‌است و طرحوارۀ حجمی از بالاترین بسامد و طرحوارۀ قدرتی از کمترین بسامد برخوردار است.

image schemas and their function from the perspective of cognitive linguistics in surah mubarak of hashr

introduction: cognitive linguistics views language as a reflection of human cognitive abilities and mental processes, offering a means to interpret complex conceptual worlds. it emphasizes the role of physical experiences in shaping mental representations, particularly through image schemas, which are recurring patterns of embodied experiences. image schemas-such as container, path, and force-are essential tools for conceptualizing abstract meanings and analyzing texts. in the context of the qur'an, these schemas help to uncover layers of hidden meanings, offering a systematic way to approach abstract moral and spiritual teachings. surah hashr, with its rich thematic content including faith, disbelief, lessons, and divine decrees, provides an ideal framework for this analysis. this study explores the role of image schemas in surah hashr, aiming to reveal their function in structuring and communicating abstract concepts to enhance audience understanding.methods: this research adopts a descriptive-analytical approach to analyze the verses of surah hashr through the lens of cognitive linguistics. a library-based method was employed to collect and categorize relevant data. the study focuses on three primary image schemas-container, path, and force-examining their frequency, application, and impact on conceptualizing key themes. each schema was scrutinized for its role in illustrating abstract notions and facilitating the audience's comprehension. this method allowed for a systematic exploration of how these schemas interact with the themes and contribute to thematic and conceptual coherence.